شانگهای به عنوان یکی از بزرگترین کلانشهرهای جهان و مرکز اقتصادی چین نوید بخش پیشرفت و توسعه گسترده در آینده است. شاخص‌های اقتصادی کنونی این شهر در حال حاضر و برنامه‌ها و چشم‌اندازهای توسعه آن در زمینه‌های گوناگون مؤید این امر است. به طوری که آمارهای منتشر شده از سال 2024 و نیز مجموعه‌ای از اسناد و چشم‌اندازهای بلند مدت در شانگهای نشان دهنده تمایل سیاست‌گذاران این شهر برای تبدیل آن به «شهر عالی جهانی» است. تمرکز اصلی این دورنما بر پایداری، نوآوری، مدیریت جمعیت و ادغام فناوری‌های دیجیتال است. این برنامه‌ها توسط دولت مرکزی چین هدایت می‌شوند و نهادهایی مانند کمیسیون توسعه و اصلاحات شهرداری شانگهای و اداره برنامه‌ریزی و منابع طبیعی، مسئولیت اجرای آن را بر عهده دارند.

وضعیت کنونی: آمارهای مربوط به 2024

در سال 2024، اقتصاد شانگهای از 5 تریلیون یوان (معادل حدود 695.6 میلیارد دلار آمریکا) فراتر رفت. بر اساس تخمین‌ها تولید ناخالص داخلی شانگهای در سال ۲۰۲۴ حدود ۵ درصد رشد داشته است. . با توجه به وضعیت اقتصادی پیچیده و افزایش خطرات و چالش‌ها در داخل و خارج از چین، این میزان از رشد در سال ۲۰۲۴ به سختی به دست آمده و مرهون برنامه‌ریزی دقیق و بلند مدت است. در واقع، این دستاورد پس از آن حاصل شد که شانگهای مجموعه‌ای از اقدامات را برای بهینه‌سازی ساختار اقتصادی خود و تقویت شتاب رشد و نوآوری انجام داد. شانگهای همچنین هدف خود برای سال 2025 را رشد تولید ناخالص داخلی حدود 5 درصد قرار داده است.

در سال ۲۰۲۴، شانگهای روند تبدیل شدن به یک مرکز اقتصادی بین‌المللی، مالی، تجارت، کشتیرانی و مرکز نوآوری علمی- فناوری را تسریع کرد. این کلانشهر بر توسعه نیروهای مولد جدید و باکیفیت تمرکز کرد و سیاست‌هایی را برای حمایت از صنایعی از جمله بلاکچین، هواپیماهای بزرگ، روش‌های جدید ذخیره‌سازی انرژی، مواد جدید، نمایشگرهای با کیفیت بسیار بالا و انرژی هسته‌ای معرفی کرد. ضمن اینکه سال گذشته ۲۸ سایت آزمایشی برای صنایع آتی نیز تأسیس شد. یکی از نکات قابل توجه این است که شانگهای در سال ۲۰۲۴، ۱۷۸۲ مؤسسه مالی دارای مجوز داشته است. طبق گزارش کار دولت، کل هزینه‌های تحقیق و توسعه شانگهای در سال گذشته حدود ۴.۴ درصد از تولید ناخالص داخلی آن را تشکیل می‌داد. مقیاس سه صنعت پیشرو شانگهای، یعنی مدارهای مجتمع، زیست‌پزشکی و هوش مصنوعی، در سال ۲۰۲۴ به بیش از 1.7 تریلیون یوان رسید. توسعه انواع صنایع و مدل‌های تجاری جدید و همچنین تلاش‌های اصلاحات و گشایش، به عنوان محرک‌های قوی برای رشد اقتصادی شانگهای عمل کرده‌اند.

در خط مقدم اصلاحات و سیاست درهای باز چین، شانگهای سال گذشته شاهد رسیدن ارزش ترکیبی واردات و صادرات خود به رکورد جدید ۴.۲۷ تریلیون یوان بود. گزارش‌های دولت نشان داد که توان عملیاتی کانتینری بندر شانگهای در سال ۲۰۲۴ برای ۱۵ سال متوالی رتبه اول جهان را به خود اختصاص داد. این کلان‌شهر به عنوان یک مقصد محبوب سرمایه‌گذاری خارجی، سال گذشته ۱۷.۵ میلیارد دلار سرمایه خارجی را در عمل به کار گرفت. در گزارش کار دولت آمده است که این شهر در سال ۲۰۲۴ میزبان ۱۰۱۶ دفتر مرکزی منطقه‌ای شرکت‌های چندملیتی و ۵۹۱ مرکز تحقیق و توسعه با بودجه خارجی بود. از جمله به ترتیب ۶۰ و ۳۰ مرکز که در سال گذشته تأسیس شدند.

طرح جامع شهری شانگهای 2017-2035: پایه و اساس توسعه آینده

طرح جامع 2035 که در سال 2017 تصویب شد، چارچوب اصلی توسعه شهری شانگهای را تا سال 2035 تعریف می‌کند. این طرح بر اساس اصول مردم‌محور تدوین شده و هدف آن ایجاد تعادل بین رشد اقتصادی، کیفیت زندگی و حفاظت از محیط زیست است. طرح جامع شانگهای 2035 توسط شهرداری شانگهای سازماندهی و تهیه شده و اولین طرح کلانشهر است که پس از نوزدهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین توسط شورای دولتی تصویب شده است. این طرح به طور جامع روح نوزدهمین کنگره ملی را اجرا می‌کند و اندیشه شی جین پینگ در مورد سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی را در راستای هدایت ایده‌ها با مواضعی واضح و روشن برای دوران جدید در نظر می‌گیرد. به علاوه، این طرح به عنوان پایه و سند رسمی برای برنامه‌ریزی، ساخت و ساز و مدیریت شهری در حوزه قضایی شانگهای عمل می‌کند. همچنین، سندی مهم برای هدایت توسعه آینده شانگهای و طرحی برای تحقق «شهر بهتر، زندگی بهتر» به حساب می‌آید. اهداف و چشم‌اندازهای این طرح عبارتند از:

• مدیریت جمعیت و گسترش شهری: جمعیت شانگهای تا سال 2035 به حداکثر 25 میلیون نفر محدود خواهد شد (از حدود 24.3 میلیون در سال 2017). مرز شهری به 2800 کیلومتر مربع محدود شده تا از گسترش بی‌رویه جلوگیری شود و 2433 کیلومتر مربع برای حفاظت طبیعی اختصاص یابد.
• پایداری زیست‌محیطی: کاهش انتشار کربن و مصرف انرژی به ازای هر واحد تولید ناخالص داخلی ، مقابله با افزایش سطح دریا  و کاهش اثرات جزیره گرمایی شهری تا سال 2035 در دستور کار خواهد بود. همچنین، در این چهارچوب لازم است حداقل 60% از انرژی از منابع تجدیدپذیر تأمین شود و فضای سبز شهری افزایش یابد.
• نوآوری و اقتصاد: تبدیل شانگهای به هاب جهانی علم، فناوری و نوآوری، توسعه مناطقی مانند پودونگ به عنوان مرکز مالی و فناوری، با تمرکز بر هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی، و نیمه‌هادی‌ها از حوزه‌های مهم و مورد توجه در این طرح است. طبق این سند تا سال 2035 بایست بیش از 200 کارخانه هوشمند و 50 بیمارستان دیجیتال ساخته شود.
• حمل‌ونقل و زیرساخت: گسترش شبکه مترو به بیش از 1000 کیلومتر، کاهش زمان رفت‌وآمد به کمتر از 45 دقیقه در داخل شهر و توسعه حمل‌ونقل سبز (مانند وسایل نقلیه الکتریکی) در دستور کار قرار دارد. یکی از پروژه‌های کلیدی در این حیطه شامل ایستگاه راه‌آهن غرب شانگهای  است که به عنوان دروازه جدید چین عمل خواهد کرد.
• مسکن و کیفیت زندگی: نوسازی بافت‌های فرسوده، افزایش مسکن مقرون‌به‌صرفه و توسعه فضاهای عمومی و همچنین افزایش تعداد گالری‌های هنری، پارک‌ها و مراکز فرهنگی برای بهبود کیفیت زندگی از اهداف کلی این طرح برای حوزه مسکن و کیفیت زندگی است.

برنامه پنج‌ساله چهاردهم چین (2021-2025) و بروزرسانی طرح جامع شهری شانگهای

سال 2025 آخرین سال برنامه پنج‌ساله چهاردهم چین (2021-2025) است و شانگهای سیاست‌های خاصی را برای تسریع توسعه تدوین کرده است. این به‌روزرسانی‌ها بر اساس هدایت رئیس جمهور، شی جین ‌پینگ طرح‌ریزی شده‌اند و بر اقتصاد سبز با کمک فناوری‌های دیجیتال تأکید دارند. این به‌روزرسانی‌ها بازتاب دهنده تمرکز بر رشد پایدار پس از همه‌گیری کووید-19 و رقابت جهانی است.

• برنامه اقدام 2025 برای شهرهای جدید: تمرکز بر توسعه پنج منطقه جدید (مانند جیادینگ، کینگپو، و فنگشیان) با 186 پروژه عمده در پنج دسته: صنایع، علم و فناوری (شامل 66 پروژه)، رفاه اجتماعی، زیرساخت و پایداری. این برنامه‌ها شامل ساخت شهرهای هوشمند و کاهش انتشار کربن است.
• انرژی و محیط زیست : کاهش مصرف انرژی و انتشار کربن دی اکسید به ازای تولید ناخالص داخلی به کمک تأمین بیش از 50% انرژی از باد و خورشید تا سال 2035 و پروژه‌های زهکشی شهری تا سال 2030 در 285 منطقه اجرا می‌شود.
• همکاری منطقه‌ای: ادغام با استان‌های اطراف (جیانگسو، ژجیانگ، آنهویی) برای ایجاد یک خوشه شهری جهانی با تمرکز بر حمل‌ونقل مشترک و حفاظت محیطی در دستور کار است.

چشم‌انداز بلند مدت 2040

علی رغم اینکه طرح‌های اصلی توسعه شهر شانگهای به افق 2035 مربوط می‌شوند، برنامه‌های مربوط به افق 2040  نیز بر اساس مدل‌های شبیه‌سازی و چشم‌اندازهای ملی گسترش یافته‌اند. این برنامه‌ها عمدتا بر بازسازی شهری و ادغام فناوری تمرکز دارند.

• رشد زمین شهری: تا سال 2040  بخش شهری به حدود 1190-1434 کیلومتر مربع افزایش یابد (بسته به سناریوهای مختلف) و این امر با تمرکز بر مناطق جدید مانند لوجیاژویی برای بازسازی انجام می‌شود.
• اقتصاد و نوآوری: تبدیل به مرکز مالی، تجاری و علمی جهانی با رقابت با شهرهایی مانند نیویورک و لندن بر اساس اهداف افق 2040در دستور کار قرار دارد. این امر موازی با افزایش جمعیت به 25 میلیون و تمرکز بیش از پیش بر صنایع سبز و هوشمند انجام می‌گیرد.
• پایداری و کیفیت زندگی: کاهش آلودگی، افزایش فضای سبز و بهبود فضاهای عمومی شهری در راستای افزایش کیفیت زندگی شهروندان از بخش‌های مهم در این چشم‌انداز است و بازسازی کلی شهر  نیز بر اساس معیارهای مرتبط با بهبود استاندارد زندگی صورت می‌پذیرد.
• جمعیت‌شناسی و چالش‌ها: یکی از مسائل مهم در آینده کشور چین و شهر شانگهای مقابله با معضلات ناشی از پیری جمعیت است. با پیری جمعیت، برنامه‌هایی برای شهرنشینی هوشمند تا 2040، شامل استفاده از فناوری برای کاهش مصرف انرژی و بهبود زندگی سالمندان در دستور کار قرار دارد.