احمدرضا یوسفوند، دبیر پژوهشی
رقابت سیستماتیک و رو به افزایش بین ایالات متحده و جمهوری خلق چین به طور فزایندهای از عرصههای ژئوپلیتیکی سنتی به عرصه فناوری پیشرفته، تولید نیمههادیها و حقوق بینالملل منتقل شده است. در مرکز این درگیری، شرکت فناوریهای هوآوی، بزرگترین تولیدکننده تجهیزات مخابراتی جهان، قرار دارد. شرکت «فناوریهای هواوی»[1] که در سال ۱۹۸۷ در «شنژن»[2] چین 1987 توسط رن ژنگفی، افسر سابق ارتش آزادیبخش خلق، تأسیس تأسیس شد، طی سه دهه به بزرگترین تولیدکننده تجهیزات مخابراتی جهان و یکی از سه بازیگر اصلی بازار گوشیهای هوشمند تبدیل شد. همزمان با رشد سریع این شرکت، نگرانیهای امنیتی در ایالات متحده آمریکا و متحدانش درباره ارتباطات احتمالی هواوی با دولت و ارتش چین بالا گرفت و به مجموعهای بیسابقه از تحریمها، محدودیتهای صادراتی و اقدامات قضایی منجر شد. در نتیجه این امر در طول دهه گذشته، دولت ایالات متحده مجموعهای بیسابقه از ابزارهای قانونی، مالی و نظارتی را علیه این شرکت به کار گرفته است. این اقدامات شامل کیفرخواستهای کیفری برای فرار از تحریمها و اخاذی، اعمال تهاجمی کنترلهای صادراتی فراسرزمینی و کمپینهای دیپلماتیک هماهنگ برای حذف هوآوی از زیرساختهای جهانی اینترنت نسل پنجم میشود. این تحریمها که از سال ۲۰۱۸ وارد فاز عملیاتی شدند، عملاً ساختار زنجیره تأمین جهانی هواوی را دگرگون کردند و به یکی از بزرگترین پروندههای جنگ فناوری میان چین و آمریکا بدل شدند. در واقع، ایالات متحده با کمک ادعاهای مطرح شده در خصوص همکاری هواوی با ایران در جهت دور زدن تحریمهای آمریکا شرکت هواوی را تحت فشار قرار دهند. با این حال در سایه تحریمهای آمریکا این شرکت به رشد و نمو خود ادامه داد. به طوری که صرفا در سالهای 2021 و 2022 تحریمهای آمریکا اثرگذاری چشمگیری در درآمد سالیانه این شرکت داشتند.
تاریخچه اقدامات ایالات متحده علیه شرکت هواوی
نقطه عطف سیاست ایالات متحده در این زمینه اکتبر 2012 رخ داد. زمانی که کمیته منتخب دائمی اطلاعات مجلس نمایندگان ایالات متحده، به رهبری رئیس مایک راجرز و عضو ارشد سی.ای. داچ روپرسبرگر، یک گزارش تحقیقاتی مهم در مورد تهدیدات امنیت ملی ناشی از شرکتهای مخابراتی چینی، به طور خاص هواوی و زد.تی.ای را هدف قرار داد. تحقیقات دو حزبی به این نتیجه رسید که ادغام تجهیزات هواوی در زیرساختهای حیاتی ایالات متحده میتواند به طور مهلکی منافع اصلی امنیت ملی را تضعیف کند. گزارش این کمیته، امتناع هواوی از توضیح شفاف نحوه اداره شرکت، نقش خاص کمیته داخلی حزب کمونیست چین و میزان یارانههای دولتی ارائه شده توسط نهادهایی مانند بانک توسعه چین را برجسته کرد که بودجه هنگفتی را برای گسترش هواوی به بازارهای نوظهور فراهم میکرد (House of Representatives, 2012).
علاوه بر این، گزارش کمیته منتخب دائمی اطلاعات مجلس نمایندگان در سال ۲۰۱۲ و تحقیقات فدرال پس از آن، یک الگوی سیستماتیک و چند دههای از سرقت مالکیت معنوی را مستند کرد. وزارت دادگستری بعداً تلاش هماهنگشدهای را توسط هواوی و شرکتهای تابعه رسمی و غیررسمی آن برای سوءاستفاده از اسرار تجاری حداقل شش شرکت فناوری آمریکایی تشریح کرد. مالکیت معنوی مورد هدف شامل کد منبع روترهای اینترنتی، فناوری آنتن تلفن همراه و رباتیک بود. یک پرونده مدنی و جنایی بسیار جنجالی، سرقت مشخصات فنی «تپی»[3]، یک ربات اختصاصی که توسط «تی-موبایل»[4]برای آزمایش دوام گوشیهای هوشمند استفاده میشود، را شامل میشد (Thomas, 2019).
طبق ادعاها و کیفرخواستهای فدرال، ابزارها و روشهای این اختلاس به شدت نهادینه شده بودند. گفته میشود مدیران هواوی یک سیاست رسمی شرکتی را وضع کردهاند که به کارمندانی که اطلاعات محرمانه از رقبا را به دست میآوردند، پاداش میداد (Department of Justice, 2020; Department of Justice, 2025). بر اساس دعاوی مطرح شده، کارمندان موظف بودند آی.پی دزدیده شده را از طریق کانالهای ایمیل رمزگذاری شده شرکتی به یک گروه مدیریت رقابت داخلی ارسال کنند و جوایز مالی دو ساله به بخشهای منطقهای که ارزشمندترین دادههای اختصاصی را تهیه میکردند، توزیع میشد (Lopez, 2020). این امر زمینه سیاسی و قانونی را برای تحریمهای شدید اقتصادی بعدی فراهم کرد.
هواوی و تحریمهای ایران
مهمترین اقدامات قانونی علیه هواوی، ناشی از فعالیتهای آن در حوزههای قضایی تحت تحریمهای جامع ایالات متحده، اتحادیه اروپا و سازمان ملل متحد است. بر اساس کیفرخواستهایی که در منطقه شرقی نیویورک منتشر شد، هواوی از شبکه پیچیدهای از شرکتهای تابعه غیررسمی برای انجام تجارت در کشورهای تحریمشده استفاده میکرد. اسناد داخلی شرکت نشان داد که هواوی برای پنهان کردن فعالیتهای خود، از نامهای رمز برای اشاره به این حوزههای قضایی پرخطر مانند ایران و کره شمالی استفاده میکرده است.
موضوع اصلی پرونده وزارت دادگستری در این رابطه، شرکت «اسکای کام»[5] یک شرکت ثبت شده در هنگ کنگ است که به عنوان شرکت تابعه اصلی عملیاتی هواوی در ایران فعالیت میکرد. دولت ایالات متحده ادعا میکند که هواوی یک بازی پیچیده شرکتی را برای فاصله گرفتن قانونی از اسکای کام و در عین حال حفظ کنترل کامل عملیاتی، ترتیب داده است. از فوریه 2007، این شرکت کاملاً متعلق به «هوا اینگ»[6]، یک شرکت تابعه مستقیم هواوی، بود (Meng, 2021). در نوامبر 2007، مالکیت اسکای کام از هوا اینگ به نهاد دیگری[7] که در موریس ثبت شده بود، منتقل شد.
آمریکاییها معتقدند اسکایکام در عمل اساساً «قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بینالمللی»[8] و «مقررات معاملات و تحریمهای ایران»[9] را نقض کرد. کیفرخواستهای ایالات متحده ادعا میکنند که اسکایکام فراتر از ارائه زیرساختهای مخابراتی استاندارد، فروش فناوریهای تحریمشده آمریکایی را تسهیل کرده است. در اواخر سال ۲۰۱۰، دفتر اسکایکام در تهران تلاش کرد حداقل ۱.۳ میلیون یورو تجهیزات کامپیوتری هیولت پاکارد تحریمشده را به شرکت مخابرات سیار ایران بفروشد. اسنادی که جزئیات این پیشنهاد را شرح میدادند، با عنوان «محرمانه هواوی» علامتگذاری شده بودند و لوگوی شرکت هواوی را داشتند (Iran Watch, 2019).
وزارت دادگستری آمریکا ادعا کرد که اسکایکام به طور فعال به دولت ایران در انجام نظارت و سانسور داخلی، به ویژه در جریان تظاهرات سیاسی گسترده در تهران در سال ۲۰۰۹، کمک کرده است (Kirchgaessner, 2020). برای تسهیل عملیات خود در ایران، هواوی همچنین ظاهراً حداقل یک شهروند آمریکایی در ایران را استخدام کرده و حداقل ۷.۵ میلیون دلار را از طریق موسسات مالی آسیایی و بریتانیایی برای پرداخت هزینه پیمانکاران استخدام در این کشور منتقل کرده است (Meng, 2021).
در اواخر سال ۲۰۱۲ و اوایل سال ۲۰۱۳، روزنامهنگار رویترز به طور علنی ارتباط بین هواوی، منگ وانژو و فعالیتهای تحریمشکن اسکایکام در ایران، از جمله تلاش برای فروش تجهیزات اچپی را افشا کرد. طبق گفتههای وی، در پاسخ به استعلامهای مربوط به رعایت ریسک از سوی شرکای بانکی جهانی خود – که شامل «اچ.اس.بی.سی»[10]، «سیتیگروپ»[11]، «بی.ان.پی»[12]و «استاندارد چارترد»[13] میشد – هواوی یک کمپین هماهنگ فریب را ترتیب داده بود. اوج این شرایط در آگوست ۲۰۱۳ رخ داد، زمانی که منگ وانژو یک ارائه پاورپوینت به یکی از مدیران ارشد اچ.اس.بی.سی ارائه داد. در این جلسه، منگ رابطه هواوی با اسکایکام را «همکاری تجاری عادی و قابل کنترل» با یک «شخص ثالث» توصیف کرد و به صراحت اظهار داشت که هواوی تمام سهام خود در اسکایکام را فروخته است. او این واقعیت اساسی را که سهام به سادگی از یک نهاد تحت کنترل هواوی (هوا یینگ) به نهاد دیگر (کانیکولا) منتقل شده است، حذف کرد. منگ همچنین به بانک اطمینان داد که هواوی با رعایت دقیق تمام قوانین و تحریمهای کنترل صادرات ایالات متحده عمل میکند. منگ و سایر مدیران با پنهان کردن عمدی مالکیت هواوی بر کانیکولا هولدینگز و اسکایکام، این مؤسسات مالی را وادار کردند تا به ارائه خدمات تسویه دلار آمریکا برای عملیات هواوی در ایران ادامه دهند. با تکیه بر این اطلاعات نادرست، اچ.اس.بی.سی و سایر بانکها بیش از 100 میلیون دلار تراکنش مرتبط با اسکای کام را بین سالهای 2010 تا 2014 از طریق سیستم مالی ایالات متحده تسویه کردند و ناخواسته بانکها را در معرض مجازاتهای شدید مدنی و کیفری تحت قانون ایالات متحده قرار دادند (U.S. Immigration and Customs Enforcement, 2019).
یک مکانیسم قانونی حیاتی که زیربنای اقتدار وزارت دادگستری بر یک شرکت چینی فعال در ایران و هنگ کنگ است، دکترین «صلاحیت مبتنی بر ارز» است که در تحقیقات حقوقی بینالمللی به عنوان صلاحیت حساب کارگزاری نیز به آن اشاره شده است. از آنجا که سیستم مالی جهانی به شدت به دلار آمریکا متکی است – که تقریباً 88 درصد از کل معاملات ارزی جهانی را تشکیل میدهد – معاملات انجام شده به دلار آمریکا بین نهادهای غیر آمریکایی تقریباً به طور جهانی از طریق بانکهای کارگزار واقع در ایالات متحده، عمدتاً در نیویورک، انجام میشود (Abely and Haley, 2026). اجرای این کیفرخواستها بحران ژئوپلیتیکی بزرگی را رقم زد. در اول دسامبر ۲۰۱۸، پلیس سواره نظام سلطنتی کانادا و «آژانس خدمات مرزی کانادا»[14] با استناد به درخواست موقت استرداد ایالات متحده که توسط دادگاه منطقه شرقی نیویورک صادر شده بود، منگ وانژو را در فرودگاه بینالمللی ونکوور در حین توقف در مسیر مکزیک بازداشت کردند (Public Safety Canada, 2021).
دفاعیه حقوقی بسیار جنجالی منگ، استرداد را هم از نظر رویهای و هم از نظر ماهوی به شدت مورد اعتراض قرار داد که مهمترین آنها اصل اساسی استرداد جرم مضاعف بود. طبق قانون استرداد کانادا، یک فرد تنها در صورتی میتواند مسترد شود که رفتار ادعایی کشور درخواستکننده در صورت وقوع در حوزه قضایی کانادا، در کانادا نیز جرم محسوب شود. وکلای منگ استدلال کردند که پس از اجرای برنامه جامع اقدام مشترک(برجام) در سال 2015، کانادا تحریمهای مالی جامع خود علیه ایران را لغو کرده است. بنابراین، آنها اظهار داشتند که رفتار ادعایی منگ در فرار از تحریمهای ایران طبق قانون کانادا در زمان آغاز روند استرداد غیرقانونی نبوده است. با این حال، در ماه مه 2020، قاضی ارشد معاون هدر هولمز از دادگاه عالی بریتیش کلمبیا حکم قاطعی علیه منگ صادر کرد. دادگاه تشخیص داد که «ماهیت رفتار غیرقانونی مورد ادعا» کلاهبرداری بوده است – به طور خاص، فریب عمدی که اچ.اس.بی.سی را در معرض خطر شدید اعتباری و مالی قرار داده است. قاضی هولمز حکم داد که قانون کلاهبرداری کانادا فراتر از مرزهای بینالمللی است و تحریمهای ایالات متحده صرفاً زمینهای را برای اهمیت دروغ فراهم کرده است. عمل اصلی دروغ گفتن به یک بانک برای دریافت خدمات، الزام جرم مضاعف را برآورده میکند (Slaughter, 2020).
البته شایان ذکر است که در خصوص حجم مبادلات هواوی با ایران تنها دادههای تاریخی پراکندهای وجود دارد. به عنوان مثال در خرداد سال ۱۳۹۴ (۲۰۱۵ میلادی)، مدیرکل جهانی فروش و بازاریابی هوآوی اعلام کرده بود که در آن زمان ایران پس از چین بزرگترین بازار فروش گوشیهای این شرکت بوده و در سال قبل از آن ۵ میلیون دستگاه گوشی در ایران فروخته شده است. اما این آمار صرفاً مربوط به تعداد فروش یک سال خاص است و ارزش مالی دقیق یا روند سالانهای که بتوان با آن نمودار مستندی از سهم ایران در کل درآمد جهانی هوآوی رسم کرد، به صورت رسمی در دسترس نیست. این امر نشان میدهد که احتمالا ایالات متحده این مورد قضایی را به عنوان دستاویزی برای مقابله با هواوی مورد استفاده قرارداده است.
دیپلماسی گروگانگیری و توافقنامهی تعویق پیگرد قانونی
دستگیری منگ باعث انتقام دیپلماتیک بیسابقهای از سوی پکن شد. چند روز پس از بازداشت او، نیروهای امنیتی چین دو شهروند کانادایی، دیپلمات سابق مایکل کووریگ و تاجر مایکل اسپاور، را به اتهام جاسوسی دستگیر کردند – اقدامی که به طور گسترده توسط جامعه بینالمللی به عنوان «دیپلماسی گروگانگیری» محکوم شد (Slaughter, 2021). این بنبست طولانی مدت، روابط چین و کانادا را به شدت تخریب کرد و خطرات ژئوپلیتیکی عظیم ذاتی در اجرای احکام فراسرزمینی ایالات متحده را برجسته کرد.
پیگرد قانونی هواوی و مدیران آن توسط وزارت دادگستری، نشاندهندهی یک تغییر الگو در اعمال تهاجمی صلاحیت فراسرزمینی ایالات متحده است. کیفرخواستهای ثبتشده در دادگاه منطقه شرقی نیویورک در سال ۲۰۱۹ و به طور قابلتوجهی از طریق یک کیفرخواست ۱۶ مادهای جایگزین در سال ۲۰۲۰ گسترش یافت، اتهامات بیسابقهای را علیه یک شرکت فناوری خارجی وضع کرد. این اتهامات شامل توطئه برای ارتکاب کلاهبرداری بانکی و بانکی، نقض قوانین تحریمی، پولشویی، ممانعت از اجرای عدالت (از جمله ادعای سرقت شواهد و جابجایی شاهدان) و نقض «قانون سازمانهای تحت تأثیر و فاسد باجگیر» بود (Department of Justice, 2019).
این تفسیر گسترده از فراسرزمینی بودن، اصطکاک قابل توجهی را در محافل حقوقی بینالمللی ایجاد کرده است. محققان و دولتهای خارجی از ایالات متحده به دلیل استفاده از هژمونی دلار برای اجرای اهداف یکجانبه سیاست خارجی (تحریمهای اولیه) بر کشورهای ثالث انتقاد کردهاند. با پیوند دادن مسئولیت تحریمهای اولیه به تسویه حساب با دلار آمریکا، ایالات متحده عملاً بانکهای غیرآمریکایی را مجبور میکند تا به عنوان مجریان خط مقدم سیاست خارجی ایالات متحده عمل کنند، مبادا که با جریمههای فلجکننده مواجه شوند یا دسترسی خود را به سیستم مالی ایالات متحده از دست بدهند (Emmenegger & Zuber, 2022: 114-130).
پس از نزدیک به سه سال مانور حقوقی شدید و حبس خانگی در ونکوور، در سپتامبر 2021 به یک راه حل دیپلماتیک و قانونی دست یافت. منگ با وزارت دادگستری وارد یک «توافقنامه پیگرد قانونی معوق»[15] شد. طبق مفاد سختگیرانهی این توافق، منگ رسماً به اتهامات خود اعتراف نکرد، اما از او خواسته شد تا با صحت یک بیانیه بسیار دقیق از حقایق موافقت کند. در این بیانیه، او به صراحت اذعان کرد که در مورد کنترل هواوی بر اسکای کام و سایر زیرمجموعهها، چندین بار به اچ.اس.بی.سی اطلاعات نادرست ارائه داده است و اقدامات او باعث شده است که این بانک سهواً قانون ایالات متحده را نقض کند (Department of Justice, 2021).
در ازای شهادت او و موافقتش مبنی بر اینکه هرگز علناً با بیانیه حقایق مخالفت نکند، وزارت دادگستری پیگرد قانونی را تا دسامبر 2022 به تعویق انداخت. پس از اتمام موفقیتآمیز دوره تعویق بدون ارتکاب جرم بیشتر، وزارت دادگستری اتهامات علیه او را شخصاً رد کرد و به او اجازه بازگشت فوری به چین را داد. همزمان، در یک تبادل دیپلماتیک کاملاً برنامهریزیشده، چین دو کانادایی بازداشتشده را آزاد کرد. نکته مهم این است که در حالی که منگ آزاد است، توافق پیگرد معوق مذکور وزارت دادگستری را با اعترافات قسمخورده و غیرقابل فسخ او مسلح کرد. دادستانهای ایالات متحده قصد دارند از این اعترافات در دادگاه کیفری جاری علیه خود شرکت هوآوی استفاده کنند. قضات فدرال در نیویورک از جمله قاضی منطقهای ایالات متحده، آن ام. دانلی حکم دادهاند که اعترافات منگ به عنوان مدرک علیه هوآوی در دادگاه شرکتی کاملاً قابل قبول است. پس از سالها تأخیر در روند دادرسی و مذاکرات ناموفق برای حل و فصل، قرار است انتخاب هیئت منصفه در ماه مه 2026 انجام شود و زمینه را برای یک رویارویی تاریخی در دادگاه فراهم کند (Al Jazeera, 2026).
سلاحسازی زنجیره تأمین: کنترل صادرات و قانون محصول مستقیم خارجی
به موازات روند دادرسی کیفری، قوه مجریه ایالات متحده از طریق محدودیتهای تجاری اداری، یک تهاجم اقتصادی ویرانگر علیه هواوی آغاز کرد. این رویکرد چندوجهی از کنترلهای صادراتی برای قطع دسترسی هواوی به فناوری، نرمافزار و تجهیزات تولید نیمههادی حیاتی ایالات متحده استفاده کرد.
در ماه مه 2019، «دفتر صنعت و امنیت وزارت بازرگانی»[16] هواوی و 68 شرکت وابسته غیر آمریکایی آن را در 26 کشور به فهرست نهادها اضافه کرد. این فهرست متعاقباً در آگوست 2019 گسترش یافت تا 46 شرکت وابسته دیگر را شامل شود، و دوباره در آگوست 2020 با 38 شرکت دیگر، بخش وسیعی از عملیات جهانی هواوی را در بر گرفت. این فهرست، تأمینکنندگان آمریکایی و غیر آمریکایی را از صادرات، صادرات مجدد یا انتقال هرگونه اقلام مشمول «مقررات اداره صادرات»[17] به نهادهای فهرست شده هواوی بدون مجوز تخصصی دفتر صنعت و امنیت که فرض اکید رد درخواست را به همراه داشت، منع میکرد. برای کاهش اختلالات فوری در ارائه دهندگان خدمات مخابراتی روستایی ایالات متحده که به شدت به تجهیزات قدیمی هواوی متکی بودند، دفتر صنعت و امنیت وزارت بازرگانی یک مجوز عمومی موقت صادر کرد که امکان معاملات تعمیر و نگهداری محدود را فراهم میکرد. با این حال، این مجوز در آگوست 2020 منقضی شد و تحریم را مهر و موم کرد. علاوه بر این، برای حفظ رهبری ایالات متحده در نهادهای تعیین کننده استانداردهای جهانی (مانند پروتکلهای اینترنت نسل پنجم)، دفتر صنعت و امنیت وزارت بازرگانی در سال 2020 یک قانون نهایی موقت صادر کرد که اجازه انتشار برخی از فناوریهای سطح پایین را به هواوی صرفاً در چهارچوب توسعه استانداردهای بینالمللی میدهد (Wiley, 2020).
تعیین اولیه فهرست موجودیتها برای فلج کردن تولید سختافزار هواوی کافی نبود. از آنجا که کنترلهای صادراتی ایالات متحده به طور سنتی فقط بر اقلامی که از نظر فیزیکی در ایالات متحده قرار دارند، اقلامی با منشأ آمریکایی یا اقلام خارجی حاوی بیش از حداقل مقدار محتوای آمریکایی اعمال میشد، هواوی همچنان به تهیه نیمههادیهای پیشرفته و سفارشی از کارخانههای ریختهگری خارجی، در درجه اول «شرکت تولید نیمههادی تایوان»[18] ادامه داد. برای بستن این خلأ بزرگ، ایالات متحده یک ابزار نظارتی جدید و بسیار تهاجمی را به کار گرفت: گسترش رادیکال قانون محصول مستقیم خارجی. این قانون که در سال ۱۹۵۹ برای کنترل اقلام امنیت ملی در طول جنگ سرد ایجاد شد و بعداً به عنوان «سری ۶۰۰» برای کنترل مهمات ساخت خارج گسترش یافت، به دفتر صنعت و امنیت بازرگانی اجازه میدهد تا صادرات مجدد اقلام ساخت خارج را در صورتی که تولید آنها شامل فناوری خاصی از ایالات متحده باشد، تنظیم کند. در ماه مه و آگوست 2020، دفتر صنعت و امنیت بازرگانی قانون محصول مستقیم خارجی را به طور خاص با هدف قرار دادن هواوی (که اغلب با عنوان «قانون هواوی» شناخته میشود و در پاورقی 1 در فهرست موجودیتها مشخص شده است) اصلاح کرد. این اصلاحیه، هر کالای تولید خارجی را در صورتی که محصول مستقیم فناوری یا نرمافزار خاص آمریکایی (مانند نرمافزار بسیار تخصصی اتوماسیون طراحی الکترونیکی برای طراحی تراشه) باشد یا اگر توسط یک کارخانه یا بخش اصلی کارخانهای واقع در خارج از ایالات متحده تولید شده باشد که خود محصول مستقیم فناوری آمریکایی است، تحت کنترل صادرات ایالات متحده قرار میداد (Federal Register, 2020).
از آنجا که تقریباً همه کارخانههای ریختهگری نیمههادی پیشرفته در سطح جهان به تجهیزات سرمایهای آمریکایی متکی هستند، تکامل قوانین آمریکا عملاً کارخانههای ریختهگری خارجی را از تولید تراشههای طراحی شده توسط شرکتهای تابعه هواوی بدون مجوز ایالات متحده منع کرد. این ادعای فراسرزمینی تسلط بر زنجیره تأمین، دسترسی هواوی به چیپستهای نسل پنجم را به طور کامل قطع کرد (Schleich and Reinsch, 2023). ایالات متحده این قانون را به طور فعال علیه اشخاص ثالث اجرا کرد؛ برای مثال، شرکت «سیگیت تکنولوژی»[19] به دلیل ادامهی تأمین 7.4 میلیون هارد دیسک برای هواوی که نقض قانون محصول مستقیم خارجی بود، پس از تغییر قانون در آگوست 2020، به شدت جریمه شد.
قانون اختیارات دفاع ملی
همزمان، دولت ایالات متحده به دنبال حذف سیستماتیک هواوی از زیرساختها و زنجیرههای تأمین خود بود. بخش 889 «قانون مجوز دفاع ملی 2019»[20] ممنوعیتهای گستردهای را بر تدارکات فدرال اعمال کرد. بخشی[21] از قانون مذکور از آگوست 2019 سازمانهای اجرایی را از تهیه یا به دست آوردن هرگونه تجهیزات، سیستم یا خدماتی که از تجهیزات مخابراتی تحت پوشش هواوی، زد.تی.ای و شرکتهای خاص نظارت تصویری چینی[22] به عنوان یک جزء اساسی یا ضروری استفاده میکنند، منع کرد. بخش دیگر[23] که در آگوست 2020 اجرایی شد، محدودیت بسیار عمیقتری را اعمال کرد. این قانون، دولت ایالات متحده را از عقد یا تمدید قرارداد با هر نهادی که از تجهیزات مخابراتی تحت پوشش استفاده میکند، منع میکرد، صرف نظر از اینکه آیا آن تجهیزات در اجرای قرارداد فدرال استفاده میشوند یا خیر. این ممنوعیت به مثابه یک بیماری همهگیر در زنجیره تأمین جهانی عمل کرد. این قانون میلیونها پیمانکار، دانشگاه و دریافتکننده کمکهای مالی جهانی که با دولت ایالات متحده تجارت میکردند را مجبور کرد تا شبکههای داخلی خود را حسابرسی کرده و تجهیزات هواوی را از رده خارج کرده و جایگزین کنند تا واجد شرایط دریافت بودجه فدرال باقی بمانند و عملاً یک مکانیسم تحریم ثانویه ایجاد کرد که ردپای جهانی هواوی را به شدت کاهش داد (Section 889, 2019).
فشارهای دیپلماتیک و محرومیت جهانی از اینترنت نسل پنج
استراتژی ایالات متحده فراتر از اقدامات داخلی یکجانبه، به یک کمپین دیپلماتیک تهاجمی با هدف ترغیب متحدان برای ممنوعیت هواوی از شبکههای نسل پنجم گسترش یافت. واشنگتن استدلال کرد که طبق قانون اطلاعات ملی چین، هواوی میتواند توسط حزب کمونیست چین مجبور به تسهیل جاسوسی سایبری شود و قرار دادن تجهیزات آن در زیرساختهای حیاتی ملی را به یک خطر غیرقابل اجتناب تبدیل کند. اتحاد اشتراکگذاری اطلاعات «پنج چشم»[24] به میدان نبرد اصلی این تهاجم دیپلماتیک تبدیل شد. استرالیا اولین کشوری بود که در سال ۲۰۱۸ اقدام کرد و هواوی و زد.تی.ای را از عرضه اینترنت نسل پنج خود منع کرد. دولت استرالیا استدلال کرد که فروشندگانی که تحت دستورالعملهای فراقضایی یک دولت خارجی قرار میگیرند، خطر سوءاستفاده فاجعهبار از شبکه را به جان میخرند. متعاقباً نیوزیلند و ژاپن ممنوعیتهای موثری را برای تجهیزات هواوی اعمال کردند.
چشمگیرترین تغییر سیاست در بریتانیا رخ داد. در ابتدا، پس از بررسیهای امنیتی گسترده توسط هیئت نظارت بر مرکز ارزیابی امنیت سایبری هواوی، دولت بریتانیا در ژانویه ۲۰۲۰ رویکرد کاهش ریسک را انتخاب کرد و به هواوی اجازه داد تا ۳۵٪ از تجهیزات جانبی غیر اصلی شبکه اینترنت نسل پنجم را تأمین کند. با این حال، اجرای قانون محصول مستقیم خارجی توسط ایالات متحده در ماه مه 2020، اساساً محاسبات ریسک فنی بریتانیا را تغییر داد. «مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا»[25] به این نتیجه رسید که از آنجا که تحریمهای ایالات متحده، هواوی را از زنجیرههای تأمین نیمههادی مورد اعتماد جدا کرده است، این شرکت مجبور به استفاده از قطعات آزمایش نشده، نامرغوب یا مبهم خواهد شد. این امر نظارت امنیتی را «به طور قابل توجهی چالش برانگیزتر و به طور بالقوه غیرممکن» میکند. در نتیجه، در ژوئیه 2020، بریتانیا ممنوعیت خرید تجهیزات جدید هواوی را وضع کرد و دستور داد تا سال 2027 تمام تجهیزات موجود از شبکهها خود حذف شود (Segal, 2020). در اتحادیه اروپا، واکنشها همچنان پراکنده بود. در حالی که کمیسیون اروپا در سال ۲۰۱۹ یک جعبه ابزار منتشر کرد که در آن توصیه شده بود فروشندگان پرخطر از شبکههای اصلی کنار گذاشته شوند، اما از ممنوعیت کامل آنها خودداری کرد. کشورهای عضو مانند آلمان تلاش کردند تا نگرانیهای امنیتی را با واقعیتهای اقتصادی متعادل کنند. دلیل آن نیز ادغام عمیق هواوی در شبکههای موجود بود که نشاندهنده عدم تمایل اروپا به همسویی کامل با استراتژی جداسازی فناوری ایالات متحده است (Bond, 2020).
پیامدهای ناخواسته: رشد اکوسیستم فناوری بومی چین (2023-2026)
هدف اصلی تحریمهای ایالات متحده متوقف کردن پیشرفت چین در مخابرات و محاسبات پیشرفته با محروم کردن قهرمانان ملی سیلیکون آن بود. با این حال، دوره بین سالهای 2023 تا 2026 یک پیامد ناخواسته عمیق را نشان داد: تحریمها باعث گسترش شتابان و حمایت دولت در تولید نیمههادیهای بومی چین و اکوسیستمهای نرمافزاری شد.
هواوی که دسترسی به دستگاههای لیتوگرافی شرکت ساخت نیمههادی تایوان و شرکت و فرابنفش شدید- که منحصراً توسط یک شرکت هلندی[26] تولید میشوند و صادرات آنها به چین محدود شده است – را از دست داده بود، با «شرکت بینالمللی تولید نیمهرسانه»[27] که برترین کارخانه این حوزه چین است، همکاری نزدیکی داشت. در آگوست 2023، هواوی با انتشار گوشی هوشمند Mate 60 Pro که از سیستم روی تراشه Kirin 9000s بهره میبرد، تحلیلگران غربی را شوکه کرد. تجزیه و تحلیلها تأیید کرد که این تراشه با فرآیند 7 نانومتری شرکت بینالمللی نیمه رسانا ساخته شده است. برای دستیابی به این چگالی 7 نانومتری بدون ابزار فرابنفش شدید، این شرکت تکنیکهای بسیار پیچیدهی چندالگوسازی را با استفاده از دستگاههای قدیمیتر لیتوگرافی غوطهوری «فرابنفش عمیق»[28] (مانند ASML NXT:2000i یا NXT:1980Di) مهندسی کرد. به طور خاص، برخی تکنیکها[29] مانند نیاز دارند که ویفر سیلیکونی تا چهار بار در معرض منبع نور فرابنفش عمیق 193 نانومتری قرار گیرد تا ویژگیهای میکروسکوپی لازم را حکاکی کند (Paradine, 2023).
در حالی که این روش گواهی بر انعطافپذیری مهندسی است، چالشهای فیزیکی و تجاری شدیدی را ایجاد میکند. چندالگوسازی به طور چشمگیری زمان پردازش، فرسودگی دستگاه و احتمال خطاهای پوشش (نقصها) را افزایش میدهد. تحلیلگران صنعت خاطرنشان کردند که نرخ بازده شرکت بینالمللی تولید نیمههادی برای تراشههای 7 نانومتری بین 20 تا 40 درصد در نوسان بوده است که بسیار کمتر از بازده 80 درصدی شرکت تایوانی تولید نیمههادی در گرههای مشابه است. از نظر اقتصادی، این امر تولید تراشهها را بسیار گرانتر میکند. با این حال، در چارچوب استراتژی ژئوپلیتیکی چین، معیارهای تجاری مرسوم در درجه دوم اهمیت قرار دارند. دولت چین مایل است ضررهای عملیاتی هنگفتی را برای تأمین تأمین داخلی فناوریهای حیاتی متحمل شود. تا سالهای 2025 و 2026، شرکت بینالملل ساخت نیمههادی مرزهای حوزه فعالیت خود را جابهجا کرده و به طور واضح به تولید انبوه در یک گره کلاس 5 نانومتری بدون فرابنفش شدید رسید که برای پردازندههایی مانند Kirin 9030 استفاده میشود. در حالی که شایعات مربوط به بهبود بازده ۶۰ تا ۷۰ درصدی به شدت توسط تحلیلگران مورد بحث قرار میگرفت، واقعیت این بود که چین توانایی اولیه برای تأمین سیلیکون زیر ۷ نانومتری برای بخشهای استراتژیک را بدون کنترل صادرات غرب تضمین کرده بود. علاوه بر این، کمپانی مذکور به طور فعال آزمایش اسکنرهای لیتوگرافی فرابنفش عمیق داخلی توسعه یافته توسط شرکت «یولیانگ شنگ شانگهای»[30] را آغاز کرد که نشاندهنده تغییر رویکردی قابل توجه نسبت به وابستگی به شرکت هلندی است (Pao, 2024).
تسلط سختافزار هوش مصنوعی و پردازندههای پیشرفته چینی
فراتر از گوشیهای هوشمند مصرفی، مهمترین جبهه فناوری در سال 2026، سختافزار هوش مصنوعی است. با گسترش تحریمهای ایالات متحده در سال 2022 برای جلوگیری از صادرات پردازندههای گرافیکی پیشرفته انویدیا به چین، خط تولید پردازندههای هواوی[31] به استاندارد ملی بالفعل برای ابرپردازندههای چینی تبدیل شد. تا سال 2026، بخش تراشه هوش مصنوعی هواوی رشد نمایی را تجربه کرد. پردازنده Ascend 950PR که در مارس 2026 وارد تولید انبوه شد، سفارشات عظیمی از ارائه دهندگان ابر داخلی[32] دریافت کرد. افزایش تقاضا به شدت با انتشار مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی داخلی مانند نسخه چهارم دیپ سیک که به صراحت برای آموزش و اجرا بر روی معماری پردازنده هواوی بهینه شده بود، تسریع شد. در نتیجه، پیشبینی میشود درآمد تراشههای هوش مصنوعی هواوی در سال ۲۰۲۶ با جهش ۶۰ درصدی به حدود ۱۲ میلیارد دلار برسد که نسبت به ۷.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این استقلال سختافزاری با استقلال عمیق نرمافزاری همراه است. هواوی به سرعت سیستم عامل اختصاصی خود[33] و چهارچوب هوش مصنوعی خود را مستقر کرده و به طور فعال اکوسیستمی از میلیونها توسعهدهنده را با استفاده از ساختارهای نرمافزاری بومی[34] پرورش داده است (Matsui, 2026).
از نظر مالی، هواوی به طور کامل از تهدید وجودی تحریمهای ۲۰۱۹-۲۰۲۰ بهبود یافته است. این شرکت در گزارش سالانه ۲۰۲۵ خود، درآمد ۸۸۰.۹ میلیارد یوان (تقریباً ۱۲۷ میلیارد دلار) و سود خالص ۶۸ میلیارد یوان را اعلام کرد. این ثبات مالی ناشی از هزینههای گسترده و پایدار تحقیق و توسعه بود که تنها در سال ۲۰۲۵، ۲۱.۸٪ (۱۹۲.۳ میلیارد یوان) از کل درآمد را تشکیل میداد (Huawei 2025 Annual Report, 2026).
نمودار 1. درآمد سالانه هواوی (منبع: Huawei Official Website)
سال |
درآمد (میلیارد یوان) |
زمینه و ملاحظات |
۲۰۱۸ |
۷۲۱.۲ |
نقطه مبنای پیش از تحریمها. |
۲۰۱۹ |
۸۵۸.۸ |
تحریمهای ایالات متحده در ماه مه اعمال شد؛ درآمد همچنان در سطح جهانی رشد کرد. |
۲۰۲۰ |
۸۹۱.۴ |
رسیدن به یک اوج تاریخی دقیقاً قبل از اینکه تحریمهای سختگیرانهتر تراشهها کاملاً اجرایی شوند. |
۲۰۲۱ |
۶۳۶.۸ |
افت شدید به دلیل فلج شدن کسبوکار گوشیهای هوشمند و توسعه اینترنت جهانی نسل پنجم توسط تحریمها. |
۲۰۲۲ |
۶۴۲.۳ |
درآمد به پایینترین حد خود رسید و دورهای از ثبات آغاز شد. |
۲۰۲۳ |
۷۰۴.۲ |
نشانههای اولیه بهبود، ناشی از بخشهای زیرساخت فاوا (ICT) و ابری. |
۲۰۲۴ |
۸۶۲.۱ |
افزایش ناگهانی ۲۲.۴ درصدی، که با عرضه موفقیتآمیز سریهای Mate 60 و Pura 70 با قابلیت اینترنت نسل پنجم در چین تقویت شد. |
۲۰۲۵ |
۸۸۰.۹ |
دومین درآمد بالاتر در تاریخ شرکت، که نشاندهنده بازگشت پیوسته به سطوح نزدیک به اوج است. |
جدول 2. افول و رشد شرکت هوای در سالهای اخیر (منبع: Huawei Official Website)
نمودار 2. درآمد سالانه هواوی به دلار (منبع: Huawei Official Website)
نتیجهگیری
از سال 2026، داستان طولانی ایالات متحده علیه هواوی به اوج قضایی و استراتژیک خود نزدیک میشود. محاکمه جنایی گسترده در منطقه شرقی نیویورک، شامل اتهامات فساد، کلاهبرداری بانکی، دور زدن تحریمها و سرقت اسرار تجاری، آماده آغاز است.
وزارت دادگستری قصد دارد از اعترافات اخذ شده در طول پیگرد قانونی منگ وانژو برای اثبات این که هوآوی به طور سیستماتیک مؤسسات مالی جهانی را فریب داده تا عملیات غیرقانونی در ایران را تسهیل کند، استفاده کند.
با این حال، نتیجه استراتژیک کمپین ایالات متحده علیه هواوی، یک پارادوکس عمیق است. از نظر تاکتیکی، تحریمهای ایالات متحده به اهداف فوری خود دست یافتند: فلج کردن تسلط هواوی بر بازار جهانی گوشیهای هوشمند در اوایل دهه 2020، حذف تجهیزات آن از شبکههای اینترنت نسل پنجم متحد و تحمیل هزینههای مالی و لجستیکی هنگفت بر این شرکت. علاوه بر این، استفاده گسترده از صلاحیت مبتنی بر ارز و قانون محصول مستقیم خارجی، قدرت بیسابقه و قهری هژمونی مالی و فناوری ایالات متحده را نشان داد. با این حال، از نظر استراتژیک، کاربرد حداکثری این ابزارها، بازده نزولی داشته و باعث واکنش متقابل سیستماتیک شده است. ایالات متحده با محروم کردن هواوی و چین از دسترسی به زنجیره تأمین نیمههادی جهانی، وابستگی پکن به فناوری خارجی را از روی ضرورت محض از بین برد. نتیجه این امر در سال 2026، هواوی است که نه تنها زنده مانده، بلکه به عنوان معمار اصلی زیرساخت فناوری مستقل چین در حال شکوفایی است. از سیلیکون 5 نانومتری گرفته تا آموزش اکوسیستمهای هوش مصنوعی مستقل، مدلهای جهانی، رژیم تحریمها ناخواسته همان نتیجهای را که در ابتدا به دنبال جلوگیری از آن بود، تسریع کرده است: ظهور یک رقیب همتای خودکفا و بسیار پیشرفته در حوزه فناوری.
منابع
Abely, Christine; Anderson, Haley (2026). Hiding in Plain Sight: Currency-Based Jurisdiction in US Sanctions Enforcement, The University of Chicago: The Law School, May, 15, available at:
Al Jazeera (2026). Huawei CFO’s admissions can be used at criminal trial, US judge rules, June, 17, available at:
Bond, Ian (2020). Europe, the US and Huawei: Do hang up!, Centre for European Reform, available at:
https://www.cer.eu/in-the-press/europe-us-and-huawei-do-hang
Department of Justice (2025). Superseding Indictment Charges Chinese National In Relation To Alleged Plan To Steal Proprietary AI Technology, February 4, available at:
Department of Justice (2021). Deferred Prosecution Agreement: USA against Wanzhou Meng, available at:
https://www.justice.gov/archives/opa/press-release/file/1436211/dl?inline=
Department of Justice (2020). Chinese Telecommunications Conglomerate Huawei and Subsidiaries Charged in Racketeering Conspiracy and Conspiracy to Steal Trade Secrets, February 13, available at:
Emmenegger, Susan and Florence, Zuber (2022). To Infinity and Beyond: U.S. Dollar-Based Jurisdiction in the U.S. Sanctions Context, SZW / RSDA 2/2022, available at:
Federal Register (2020). Export Administration Regulations: Amendments to General Prohibition Three (Foreign-Produced Direct Product Rule) and the Entity List, Department of Commerce, Bureau of Industry and Security, 15 CFR Parts 730, 732, 736, and 744 [Docket No. 200514-0100], available at:
House of Representatives (2012). Investigative Report on the U.S. National Security Issues Posed by Chinese Telecommunications Companies Huawei and ZTE, 112th Congress October 8, 2012, available at:
Thomas, Elise (2019). The Huawei indictments: allegations and politics, Lowy Institute, available at:
https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/huawei-indictments-allegations-politics
Iran Watch (2019). Huawei Discussed Iran Business With Citi and BNP Paribas, Court Documents Show, August 21, available at:
Kirchgaessner, Stephanie (2021). Huawei faces new US charges alleging decades-long effort to steal technology, Guardian, February, 2020, available at:
Lopez, Napier (2020). US accuses Huawei of stealing trade secrets and racketeering, February 13, available at:
https://thenextweb.com/news/us-accuses-huawei-of-stealing-trade-secrets-and-racketeering
Matsui, Emiko (2026). Huawei hopes 60% hike in AI chips revenue this year: Report, Huawei Central, available at:
https://www.huaweicentral.com/huawei-hopes-60-hike-in-ai-chips-revenue-this-year-report/
Meng, Wanzhou (2021). Huawei CFO Wanzhou Meng Admits to Misleading Global Financial Institution, House of Justice, September 24, available at:
Pao, Jeff (2020). SMIC to sell Huawei costly, inefficient 5nm chips, Asia Times, available at:
https://asiatimes.com/2024/02/smic-to-sell-huawei-costly-inefficient-5nm-chips/
Paradine, Samara (2023). Huawei’s new Mate 60 phones are a lesson in unintended consequences, The Strategist, Australian Strategic Policy Institute, available at:
Public Safety Canada (2021). Wanzhou Meng Case, February, 8, available at:
Schleich, Mattehew and Reinsch, William A. (2023). Contextualizing the National Security Concerns over China’s Domestically Produced High-End Chip, The Center for Strategic and International Studies (CSIS), available at:
Section 889 (2019). DoD, GSA, and NASA issued multiple rules amending the Federal Acquisition Regulation (FAR) to implement section 889 of the John S. McCain National Defense Authorization Act (NDAA) for Fiscal Year (FY) 2019 (Pub. L. 115-232).
Segal, Adam (2020). The United Kingdom Bans Huawei From 5G Networks, Council on Foreign Relations, available at:
https://www.cfr.org/articles/united-kingdom-bans-huawei-5g-networks-0
U.S. Immigration and Customs Enforcement (2019). Chinese telecommunications conglomerate Huawei and Huawei CFO Wanzhou Meng charged with financial fraud, January, 28, available at:
Wiley (2020). U.S. Commerce Department Clarifies Rules for Dealing with Huawei in Standards Setting, June, 18, available at:
[1]. Huawei Technologies
[2]. Shenzhen
[3]. Tappy
[4]. T-Mobile
[5]. Skycom Tech Co. Ltd
[6]. Hua Ying Management
[7]. Canicula Holdings Ltd
[8]. International Emergency Economic Powers Act (IEEPA)
[9]. Iranian Transactions and Sanctions Regulations (ITSR)
[10]. HSBC
[11]. City Group
[12]. BNP Paribas
[13]. Standard Chartered
[14]. CBSA
[15]. Deferred Prosecution Agreement (DPA)
[16]. Department of Commerce’s Bureau of Industry and Security (BIS)
[17]. Export Administration Regulations (EAR)
[18]. the Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC)
[19]. Seagate Technology
[20]. National Defense Authorization Act (NDAA)
[21] Section 889(a)(1)(A)
[22]. Hytera, Hikvision and Dahua
[23]. Section 889(a)(1)(B)
[24]. Five Eyes
[25]. National Cyber Security Centre (NCSC)
[26]. ASML
[27]. Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC)
[28]. Deep Ultraviolet
[29]. Self-Aligned Quadruple Patterning (SAQP)
[30]. Shanghai Yuliangsheng Technology
[31]. Ascend
[32]. ByteDance, Baidu, Tencent and Alibaba
[33]. HarmonyOS
[34]. Ascend CANN, Kunpeng BoostKit