علی جواهری، دانشجوی دکتری مطالعات منطقه‌ای دانشگاه علامه طباطبائی

مقدمه

در دهه گذشته، امارات متحده عربی با اتخاذ سیاست‌های بلندپروازانه در حوزه انرژی، تلاش کرده تا در مسیر گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر، جایگاهی پیشرو در منطقه خلیج فارس به دست آورد. هرچند این کشور همچنان یکی از تولیدکنندگان اصلی نفت در جهان به شمار می‌رود، اما با درک روندهای جهانی و پیش‌بینی کاهش تدریجی نقش محوری نفت در اقتصاد جهانی به دنبال آن است که از منابع مالی حاصل از صادرات نفت برای سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌های نوین، از جمله انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری‌های پاک و سایر حوزه‌های راهبردی استفاده کند. این رویکرد با هدف تقویت بنیان‌های اقتصادی کشور، تضمین ثبات در بلندمدت و حفظ توانمندی‌های مالی و حاکمیتی اتخاذ شده است. به‌ویژه در شرایطی که جمعیت کشور در حال افزایش است و نیاز به منابع پایدار انرژی، آب و زیرساخت‌های شهری رو به رشد است. چنین سرمایه‌گذاری‌هایی می‌تواند به تقویت تاب‌آوری اقتصادی، کاهش آسیب‌پذیری در برابر نوسانات بازار انرژی، و ایجاد مزیت‌های رقابتی جدید برای امارات در دوران پس از نفت کمک کند. در این مسیر، امارات با گشودن درهای همکاری به روی بازیگران بین‌المللی زمینه را برای ورود شرکت‌های پیشرو در حوزه انرژی‌های پاک فراهم کرده است. در این میان، چین با در اختیار داشتن زنجیره تأمین کامل فناوری‌های خورشیدی و بادی و با تکیه بر تجربه گسترده در اجرای پروژه‌های کلان، به یکی از شرکای کلیدی امارات در این حوزه تبدیل شده است. پیشبرد پروژه‌های کلان‌مقیاس در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر در امارات، فرصت‌های راهبردی مهمی را نیز برای چین و شرکت‌های پیشرو آن فراهم کرده است. این پروژه‌ها نه ‌تنها به گسترش بازار صادراتی فناوری‌های انرژی پاک چین کمک می‌کنند، بلکه در چهارچوب ابتکار کمربند و جاده، به تعمیق نفوذ اقتصادی و فناورانه پکن در منطقه خاورمیانه نیز یاری می‌رسانند.

 

چهارچوب همکاری چین و امارات در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر

طی سال های اخیر دو طرف بر سر تقویت همکاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، در کنار بخش‌های سنتی مانند نفت، گاز، سرمایه‌گذاری و زیرساخت، به توافق رسیده‌اند. چین بر هم‌افزایی میان «ابتکار کمربند و راه»[1] و چشم‌انداز «ما امارات ۲۰۳۱»[2] و «اصول ۵۰»[3] تأکید دارد تا مسیر توسعه پایدار و انتقال به اقتصاد سبز در امارات را تسهیل کند. این چهارچوب مشترک، نشان‌دهنده عزم دو کشور برای ارتقای شراکت راهبردی جامع و بهره‌برداری از ظرفیت‌های متقابل است.

در این چهارچوب، چین با تکیه بر توانمندی‌های فناورانه و ظرفیت بالای تولید تجهیزات انرژی‌های پاک، نقش فعالی در ارتقای زیرساخت‌های فنی امارات ایفا می‌کند. این همکاری‌ها به انتقال دانش، توسعه مهارت‌های تخصصی و تقویت توان داخلی امارات در حوزه انرژی‌های نو منجر شده است. در کنار آن، سرمایه‌گذاری‌های مشترک در پروژه‌های کلان، از جمله نیروگاه‌های خورشیدی، ایستگاه‌های ذخیره‌سازی انرژی و شبکه‌های هوشمند، به عنوان ابزارهایی کلیدی برای تعمیق پیوندهای اقتصادی و کاهش ریسک‌های مالی پروژه‌ها عمل می‌کنند. این سرمایه‌گذاری‌ها اغلب در قالب انواع مدل‌های سرمایه‌گذاری مشترک دولتی و خصوصی یا کنسرسیوم‌های چندملیتی انجام می‌شوند. در مجموع، این الگوی همکاری، بازتابی از اراده سیاسی و اقتصادی دو کشور برای ایفای نقش مؤثر در گذار جهانی به سوی اقتصاد کم‌کربن و تحقق اهداف توسعه پایدار است.

 

پروژه‌های شاخص همکاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر

نیروگاه خورشیدی الظفره

شرکت انرژی آینده ابوظبی، شرکت ملی انرژی ابوظبی به همراه شرکای خارجی خود یعنی ئی‌دی‌اف انرژی[4] و جینکو پاور[5]، پروژه نیروگاه خورشیدی الظفره را توسعه داده‌اند. نیروگاه خورشیدی الظفره با ساختار مالکیتی متنوعی اداره می‌شود. به طوری‌که ۴۰ درصد از سهام این پروژه متعلق به شرکت ملی انرژی ابوظبی، 20 درصد در اختیار شرکت انرژی آینده ابوظبی و 40 درصد باقی‌مانده به شکل برابر بین شرکت چینی و فرانسوی تقسیم شده است. «شرکت مهندسی ماشین‌آلات چین»[6] نیز در سال ۲۰۲۰ با کنسرسیوم پروژه الظفره قراردادی به ارزش تقریبی یک میلیارد دلار آمریکا امضا کرد. بر اساس این قرارداد، این شرکت به‌ عنوان پیمانکار اصلی، مسئولیت طراحی، تأمین تجهیزات، ساخت، راه‌اندازی، بهره‌برداری، نگهداری و سایر خدمات مرتبط با نیروگاه خورشیدی الظفره و تأسیسات پشتیبانی آن را بر عهده گرفت. این همکاری گسترده بیانگر نقش راهبردی چین در توسعه زیرساخت‌های انرژی‌های تجدیدپذیر در امارات است.

پارک خورشیدی محمد بن راشد

پارک خورشیدی محمد بن راشد آل مکتوم یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر جهان است که در نزدیکی دبی قرار دارد. تا کنون پنج فاز آن تکمیل شده و ظرفیت فعلی نیز حدود ۳.۸۶ گیگاوات است. فاز ششم (۱.۸ گیگاوات) در حال اجراست و فاز هفتم (۲ گیگاوات) در مرحله دعوت به پیشنهاد قرار دارد. در صورت تکمیل همه فازها تا ۲۰۳۰، ظرفیت کل پارک بیش از ۸ گیگاوات خواهد شد. طبق اطلاعات موجود شرکت‌های چینی در فاز چهارم، پنجم و ششم این پروژه حضور جدی داشته و احتمالا در فاز هفتم نیز حضور خواهند داشت. در فاز چهارم این پروژه شانگهای الکتریک[7] پیمانکار اصلی، مسئول طراحی، تأمین تجهیزات و اجرای پروژه بود. این فاز با ظرفیت ۹۵۰ مگاوات در شرایط دشوار اقلیمی و با چالش‌هایی مانند دمای بالای ۵۰ درجه و همه‌گیری کرونا اجرا شد. ساخت برج خورشیدی ۲۶۲ متری و به‌کارگیری ۷۰ هزار هلیواستات در فاز چهارم نمادی روشن از توانمندی فنی و مهندسی شرکت‌های چینی در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر به شمار رفته و الگویی برای ابتکار کمربند و جاده محسوب می‌شود. این شرکت همچنین پیمانکار فاز پنجم این پارک خورشیدی با ظرفیت ۹۰۰ مگاوات نیز بوده است. در فاز فاز ششم نیز یک شرکت چینی دیگر به نام «آسترونرژی»[8] مسئول تأمین ماژول‌هایی از نسل جدیدتر نیز شده است.

نتیجه‌گیری

بررسی پروژه‌های شاخص انرژی خورشیدی در امارات نشان می‌دهد که چین به عنوان یک شریک راهبردی، نقشی کلیدی در توسعه زیرساخت‌های این کشور ایفا کرده است. شرکت‌های چینی نه‌ تنها در اجرای پروژه‌های بزرگ مانند الظفره و فازهای مختلف پارک خورشیدی محمد بن راشد حضور پررنگی داشته‌اند، بلکه با تأمین فناوری‌های پیشرفته به ارتقای بهره‌وری این پروژه‌ها نیز کمک کرده‌اند. هرچند بازار کشورهای خاورمیانه نمی‌تواند جایگزین بازارهای بزرگی مانند آمریکا یا اروپا برای چین باشد، در شرایطی که صادرات محصولات مرتبط با انرژی پاک این کشور با محدودیت‌هایی نظیر تعرفه‌های سنگین آمریکا مواجه شده، همکاری با کشورهای منطقه فرصتی ارزشمند برای حفظ سهم بازار و گسترش نفوذ فناورانه چین محیا کرده است. به ویژه در چهارچوب ابتکار کمربند و جاده که به‌ دنبال تعمیق پیوندهای اقتصادی و زیرساختی با کشورهای کلیدی در خاورمیانه است. با این حال، تداوم این همکاری‌ها در آینده ممکن است با چالش‌هایی مانند رقابت فزاینده بازیگران بین‌المللی، تحولات ژئوپلیتیکی منطقه و فشارهای ناشی از سیاست‌های تجاری غرب مواجه شود. عواملی که می‌توانند بر پایداری و گسترش این مشارکت‌ تأثیرگذار باشند.

 

منابع

 

Jonathan Touriño Jacobo (2022), Shanghai Electric completes phase B of 900MW solar park in Dubai, PV Tech, September 5, available at:

https://www.pv-tech.org/shanghai-electric-completes-phase-b-of-900mw-solar-park-in-dubai/

Market Screener (2020), China Machinery Engineering Corporation Enters into Contract with EDF Renewables and Jinko Power Consortium in Respect of the Al Dhafra PV2 Solar Power Plant in the Emirate of Abu Dhabi, Published on 12/29/2020, available at:

https://sa.marketscreener.com/quote/stock/CHINA-MACHINERY-ENGINEERI-12212398/news/China-Machinery-Engineering-Corporation-Enters-into-Contract-with-EDF-Renewables-and-Jinko-Power-Con-33572044/?utm_source=copilot.com

Masdar (2023), Al Dhafra Solar PV, available at:

https://masdar.ae/en/renewables/our-projects/al-dhafra-solar-pv?utm_source=copilot.com

Ministry of Foreign Affairs (PRC) (2025), Joint Press Release on the Talks between the Foreign Ministers of the People’s Republic of China and the United Arab Emirates, December 15, available at:

https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjbzhd/202512/t20251216_11773565.html

Ministry of Economy and Tourism of the United Arab Emirates (2024), UAE and China agree to strengthen collaboration in new economy, entrepreneurship, tourism, technology, circular economy, aviation, and logistics transport, February 27, available at:

https://www.moet.gov.ae/en/-/uae-and-china-agree-to-strengthen-collaboration-in-new-economy-entrepreneurship-tourism-technology-circular-economy-aviation-and-logistics-transport

Solar PACES (2022), Shanghai Electric CSP starts sending overnight solar power to Dubai grid, December 04, available at:

https://www.solarpaces.org/shanghai-electric-csp-starts-sending-overnight-solar-power-to-dubai-grid/

 

 

[1] طرحی راهبردی که در سال ۲۰۱۳ توسط چین با هدف تقویت پیوندهای اقتصادی، توسعه زیرساخت‌ها و تسهیل تجارت میان آسیا، آفریقا و اروپا ارائه شد. این ابتکار شامل دو مسیر اصلی کمربند اقتصادی جاده ابریشم و جاده ابریشم دریایی قرن ۲۱ است و یکی از ارکان کلیدی سیاست خارجی چین به‌شمار می‌رود.

 

[2] یک چشم‌انداز ملی بلندمدت که توسط دولت امارات معرفی شده و هدف آن تقویت جایگاه جهانی امارات به‌عنوان یک قطب اقتصادی، سرمایه‌گذاری، فناوری و نوآوری است. چهار محور اصلی آن شامل جامعه، اقتصاد، دیپلماسی و حکمرانی یکپارچه است و بر توسعه پایدار، تنوع اقتصادی، اقتصاد دانش‌بنیان و استفاده از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی تأکید دارد.

 

[3] مجموعه‌ای از 10 اصل راهبردی که توسط رهبری امارات برای هدایت مسیر توسعه کشور در پنجاه سال آینده تدوین شده و بر اتحاد ملی، اقتصاد پایدار، توسعه انسانی، دیپلماسی فعال و نوآوری تأکید دارد.

 

[4] شرکت برق فرانسوی است، که در سال ۲۰۰۲ تأسیس شد.

[5] یکی از بزرگترین تولیدکنندگان ماژول‌های خورشیدی چینی در جهان که در سال 2006 تاسیس شد.

[6] China Machinery Engineering Corporation

[7] غول صنعتی چینی و شرکتی پیشرو در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های تولید برق در جهان

[8] Astronergy