در سالهای اخیر، همزمان با گسترش اهمیت چین در معادلات اقتصادی، سیاسی و ژئوپلیتیکی جهان و افزایش سطح روابط تهران و پکن، مطالعات مرتبط با چین در ایران نیز بهتدریج از یک حوزه تخصصی محدود به عرصهای میانرشتهای و رو به گسترش تبدیل شده است. امروزه مجموعهای متنوع از دانشگاهها، اندیشکدهها، مراکز پژوهشی، موسسات مطالعاتی و مجموعههای آموزشی و رسانهای در ایران، هر یک از زاویهای متفاوت به شناخت چین میپردازند؛ از اقتصاد و تجارت و روابط خارجی گرفته تا حکمرانی، فرهنگ، زبان، جامعه، تاریخ، سیاست خارجی و روابط ایران و چین.
این تنوع، اگرچه نشاندهنده افزایش توجه به چین در فضای علمی و سیاستگذاری کشور است، اما در عین حال نیاز به شناخت دقیقتر این مجموعهها، حوزه فعالیت آنها و ظرفیتهایی که ایجاد کردهاند را افزایش میدهد. مؤسسه ایرانی مطالعات کمربند راه با هدف کمک به شناخت این زیستبوم و تسهیل ارتباط میان پژوهشگران، دانشجویان، مراکز علمی و اندیشکدههای فعال، در این بخش تلاش کرده است تصویری جامع از مجموعههای فعال در حوزه مطالعات چین در ایران ارائه کند.
مؤسسه ایرانی مطالعات کمربند راه
مؤسسه ایرانی مطالعات کمربند راه با تمرکز بر شناخت چین و تحولات مرتبط با ابتکار کمربند راه، تلاش میکند میان حوزه پژوهش، تجارت و سیاستگذاری پیوند برقرار کند. این مؤسسه با برگزاری دورههای تخصصی، تولید و انتشار محتوای پژوهشی، ترجمه، پادکست ایجاد شبکهای از پژوهشگران، به بررسی ابعاد مختلف چین و ظرفیتهای همکاری راهبردی میان ایران و چین میپردازد.
لینک وبسایت:
انجمن دوستی ایران و چین
انجمن دوستی ایران و چین با هدف کمک و تسهیل روابط دوستی و کهن میان دو کشور متمدن ایران و چین توسط جمعی از فرهیختگان، اندیشمندان، اساتید و کارشناسان حوزه های مختلف فرهنگی، علمی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی آشنا به روابط دو کشور تاسیس شده است. این انجمن در طی بیش از دو دهه فعالیت خود ضمن هماهنگی با ارگان ها و نهادهای ذیربط در ایران به ویژه وزارت امور خارجه و سفارت جمهوری اسلامی ایران در چین به برقراری روابط دوستانه و صمیمی با سازمان ها و نهاد های غیر دولتی چین از جمله انجمن دوستی چین با خارج اهتمام ورزیده و موفق شده است طی این دوره نقش سازنده ای در توسعه و تحکیم روابط میان ایران و چین ایفا نماید. در حال حاضر ریاست این انجمن برعهده دکتر علاء الدین بروجردی است.
لینک وبسایت:
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی
مرکز پژوهشهای مجلس بهعنوان بازوی کارشناسی و پژوهشی مجلس شورای اسلامی، در سالهای اخیر توجه بیشتری به مسائل مرتبط با چین و روابط تهران – پکن نشان داده است. این فعالیتها، بهویژه در حوزههای اقتصادی، تجارت، تحریمها، سیاست خارجی و ظرفیتهای همکاری دوجانبه دنبال میشود. این مرکز همچنین نشستها و گفتوگوهایی با سفیر چین و اندیشکدهها و اندیشمندان چینی داشته و بر گسترش تعاملات کارشناسی میان دو کشور تأکید کرده است. با برگزیده شدن جناب آقای دکتر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده ویژه ایران در چین این نهاد به قطب دولتی مطالعات چین شناخته میشود.
لینک وبسایت:
کانون مطالعات چین خانه اندیشهورزان
کانون مطالعات چین خانه اندیشهورزان با هدف ایجاد بستری برای گفتوگو و همافزایی میان پژوهشگران و اندیشکدههای فعال میان ایران و چین شکل گرفته است. انتشار نشریه «ایجونگ» و برگزاری نشستهای هماندیشی در میان مدیران اندیشکدههای مطالعات چین، این مجموعه را به یکی از نقاط اتصال میان فعالان مطالعات چین در فضای اندیشهورزی کشور تبدیل کرده است. در حال حاضر دکتر حامد وفایی به عنوان ریاست کانون مطالعات چین مشغول به فعالیت هستند و حضور ایشان توانسته فعالیت های این مرکز را به خوبی جهت دهی کند.
لینک وبسایت:
پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی از منظر فرهنگی، فکری و تمدنی به موضوع چین توجه دارد و در تلاش است ارتباطات علمی و فکری میان پژوهشگران ایرانی و چینی را توسعه دهد. تمرکز بر گفتوگوهای فرهنگی و تمدنی باعث ارتباط با اندیشمندان چینی شده است، این مجموعه با تلاش های دکتر محمد مهدی رحیمی گیلانی که ریاست مرکز نوآوری و فناوری را برعهده دارد می کوشد در مسیر دستیابی به دائوس ایران و چین گام بردارد. برگزاری هئیت هایی میان ایران و چین از پژوهشگران و مقامات از جمله فعالیت های اخیر پژوهشگاه به شمار می رود.
لینک وبسایت:
هسته مطالعات چین دانشگاه امام صادق (ع)
هسته مطالعات چین دانشگاه امام صادق(ع) یکی از مجموعههای دانشگاهی فعال در زمینه مطالعات چین است که با رویکردی آموزشی و پژوهشی به معرفی و تحلیل ابعاد مختلف چین میپردازد. این مجموعه با برگزاری مدارس تابستانه تخصصی، نشستهای علمی، مباحثه کتاب، اکران مستند و جلسات موضوعی، بستری برای آشنایی دانشجویان و علاقهمندان با مسائل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و بینالمللی چین ایجاد کرده است. نخستین مدارس تابستانه این مجموعه نیز با مشارکت اساتید دانشگاه، دیپلماتها و کارشناسان حوزه چین برگزار شد و اخیرا چهارمین مدرسه تابستانه مطالعات چین با حضور بیش از هشتصد مخاطب از سوی هسته برگزار شد.
مؤسسه مطالعات راهبردی ابرار معاصر تهران (پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت)
مؤسسه مطالعات راهبردی ابرار معاصر تهران از جمله اندیشکدههای فعال در حوزه مطالعات راهبردی و سیاست خارجی است که موضوع چین و روابط ایران و چین نیز در بخشی از فعالیتها آن مورد توجه قرار گرفته است. حضور پژوهشگران و کارشناسانی با تمرکز بر مسائل چین، از جمله دکتر ثمودی و دکتر کوشکی، به توسعه این حوزه در مجموعه کمک کرده است.
موسسه چیننگار
موسسه چیننگار بر تهیه بولتنهای تخصصی در این حوزه تمرکز دارد و تلاش دارد میان آموزش، تولید محتوای تخصصی و معرفی ابعاد مختلف جامعه با و سیاست چین ارتباط برقرار کند. این مجموعه بخشی از ظرفیت غیردانشگاهی و تخصصی شکلگرفته پیرامون مطالعات چین در ایران است.
مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه (IPIS)
مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه، بهعنوان یکی از مهمترین نهادهای پژوهشی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران، در حوزه روابط خارجی کشور از جمله روابط با چین فعالیت میکند. برگزاری چند دوره فروم اندیشکدههای ایران و چین که باعث فراهم کردن زمینه تعامل میان اندیشکدهها و مراکز مطالعاتی ایران و چین شده است، از مهمترین ظرفیتهای این مرکز در حوزه مطالعات چین به شمار میرود.
مؤسسه نامآوران
مؤسسه نامآوران با تمرکز بر آموزش زبان چینی، در بخش آموزشی زیستبوم روابط ایران و چین فعالیت میکند. آموزش زبان بهعنوان یکی از زیرساختهای اصلی شناخت جامعه و فرهنگ چین، نقش مهمی در تربیت نیروی انسانی مورد نیاز برای توسعه ارتباطات علمی، اقتصادی و فرهنگی میان دو کشور دارد.
مطالعات چین در دانشگاه تهران
دانشگاه تهران بهعنوان یکی از مهمترین مراکز آموزش و پژوهش علوم انسانی و اجتماعی در ایران، دارای ظرفیت قابل توجهی در زمینه مطالعات چین است. فعالیتهای دانشگاهی، پژوهشی و آموزشی این دانشگاه، بهویژه در حوزه روابط بینالملل، مطالعات منطقهای، سیاست خارجی و زبان چینی، بخشی از بدنه دانشگاهی مطالعات چین در ایران را تشکیل میدهد. این دانشگاه با تاسیس مرکز پژوهشهای آسیا و استفاده از گرنت موسسه کنفسیوس جهت اعتلای مطالعات چین بهره برداری کرده است. همچنین دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران ذیل گروه جنوب و شرق آسیا به حوزه مطالعات چین میپردازد و برنامههای متنوعی را در این زمینه اجرا میکند. مرکز مطالعات عالی بینالمللی دانشگاه تهران نیز ناظر به همایش نیم قرن روابط دیپلماتیک ایران و چین مراکز و پژوهشگران فعال در این حوزه را گرد هم آورده و با همکاری آنان جلسات علمی برگزار کرده و به گردآوری و انتشار آثار برتر این حوزه میپردازد.
مرکز تحقیقات چین دانشگاه علامه طباطبایی
دانشگاه علامه طباطبایی به واسطه ظرفیتهای خود در علوم انسانی رشته زبان چینی و مطالعات منطقهای، یکی از مراکز دانشگاهی مهم برای مطالعه چین در ایران محسوب میشود. فعالیتهای آموزشی و پژوهشی مرتبط با زبان، فرهنگ، سیاست خارجی، روابط بینالملل و جامعه چین، بخشی از ظرفیت این دانشگاه در حوزه چینشناسی را تشکیل میدهد. بخش گسترده ای از توان دانشگاه علامه در حوزه زبان آموزی متمرکز شده است.
لینک وبسایت:
https://ccr.atu.ac.ir/fa
مطالعات چین در دانشگاه شهید بهشتی
دانشگاه شهید بهشتی نیز از جمله دانشگاههای ایرانی با رشته زبان چینی است که دارای ظرفیتهای علمی در حوزه مطالعات چین است. فعالیتهای آموزشی و پژوهشی مرتبط با چین، بهویژه در حوزههای علوم سیاسی، روابط بینالملل، مطالعات منطقهای و زبان و فرهنگ، بخشی از حضور دانشگاهی مطالعات چین در کشور را شکل میدهد. این دانشگاه همچنین اقدام به تأسیس انجمن علمی زبان چینی کرده است که تسهیل کننده ارتباط میان دانشجویان این حوزه با نهادهای دانشگاه و برگزار کننده رویدادهای این حوزه است.
وبسایت گروه زبان و ادبیات چینی و شرق دور:
https://lah.sbu.ac.ir/chinese
مطالعات چین در دانشگاه اصفهان
دانشگاه اصفهان از مراکز دانشگاهی فعال در زمینه آموزش و شناخت چین است. وجود ظرفیتهای آموزشی مرتبط با زبان چینی و فعالیتهای علمی پیرامون چین، این دانشگاه را به یکی از نقاط مهم مطالعات چین در خارج از تهران تبدیل کرده است. زبان آموزی زیر نظر اساتید همچون دکتر آریان از جمله نقاط قوت مطالعات چین در دانشگاه اصفهان به شمار میرود.
مطالعات چین در دانشگاه مازندران
دانشگاه مازندران یکی از دانشگاههای مهم کشور در توسعه آموزش و ارتباطات علمی مرتبط با چین است. این دانشگاه همچنین میزبان یکی از مؤسسات کنفوسیوس در ایران بوده و از این مسیر ظرفیتهایی برای آموزش زبان چینی، شناخت فرهنگ چین و توسعه ارتباطات دانشگاهی میان ایران و چین ایجاد کرده است.
حضور دانشگاه مازندران به عنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران در رویداد بینالمللی زبان چینی در کشور چین
مرکز تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام
مرکز تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام از جمله نهادهای سیاستپژوه در سطح عالی کشور است که مسائل مرتبط با قدرتهای بزرگ و تحولات نظام بینالملل را مورد مطالعه قرار میدهد. چین و جایگاه آن در نظم بینالملل، همچنین روابط راهبردی ایران و چین، از جمله موضوعاتی است که در چارچوب مطالعات و تحلیلهای راهبردی این مجموعه مورد توجه قرار گرفته است. در این حوزه، اساتید و پژوهشگرانی از جمله دکتر محمدرضا مجیدی و دکتر مصطفی اسماعیلی نیز فعالیت داشتهاند.
لینک وبسایت:
بنیاد بینالمللی مطالعات چین
این بنیاد ضرورت آموزش در حوزههای متعدد ادبیات و فرهنگ چین، به همراه تحقیقات بروز در مورد پیشرفتهای صنعتی و فناورانه را مهم دانسته و در این مسیر قدم برمیدارد.
لینک وبسایت:
مجموعه ثریا
مجموعه ثریا از طریق تولید محتوای رسانهای و مستند، بخشی از فعالیت خود را به معرفی و تحلیل تجربه چین اختصاص داده است. مستند «آنسوی دیوار چین» نمونهای از تلاش این مجموعه برای ارائه روایتی رسانهای از تحولات اقتصادی، اجتماعی و توسعهای چین و ایجاد شناخت عمومیتر نسبت به این کشور است. بخشی از فعالیت مستند آنسوی دیوار چین در شانگهای با همکاری موسسه ایرانی کمربند راه صورت گرفت.
لینک کلیپ معرفی مستند آنسوی دیوار چین در وبسایت:
https://sorayatv.ir/program/489683
پژوهشکده حکمرانی دانشگاه صنعتی شریف
پژوهشکده حکمرانی دانشگاه صنعتی شریف را میتوان از جمله مجموعههایی دانست که ظرفیت مهمی برای مطالعه تجربه چین در حوزه حکمرانی و سیاستگذاری دارد. بررسی تجربههای توسعهای، سیاستهای اقتصادی و صنعتی، نظامهای حکمرانی و نحوه حل مسائل عمومی در چین، میتواند این مجموعه را در نقطه اتصال میان مطالعات چین و مطالعات حکمرانی قرار دهد.
لینک وبسایت:
جمع بندی
مطالعات چین در ایران امروز دیگر محدود به یک رشته یا یک دانشگاه خاص نیست. این حوزه در نقطه تلاقی روابط بینالملل، اقتصاد، تجارت، حکمرانی، سیاست خارجی، فرهنگ، زبان، جامعه، فناوری و ژئوپلیتیک در حال گسترش است. از یک سو، دانشگاهها و هستههای علمی وظیفه تولید دانش و تربیت نیروی انسانی را بر عهده دارند؛ از سوی دیگر، اندیشکدهها و مراکز سیاستپژوهی تلاش میکنند این دانش را به مسائل سیاست خارجی و تصمیمگیری پیوند دهند. در کنار آنها، مؤسسات آموزشی، انجمنها و مجموعههای رسانهای نیز نقش مهمی در آموزش زبان، افزایش شناخت عمومی و ایجاد شبکههای ارتباطی ایفا میکنند.
شناخت این مجموعهها میتواند به دانشجویانی که قصد ورود به حوزه چین را دارند، پژوهشگرانی که به دنبال همکاری علمی هستند، فعالان اقتصادی و سیاستگذاران کمک کند تا مسیرهای موجود برای آموزش، پژوهش، شبکهسازی و همکاری با مراکز تخصصی چین در ایران را بهتر بشناسند. زیستبوم مطالعات چین در ایران پویاست و مجموعههای جدیدی در حال شکلگیری یا توسعه فعالیتهای خود هستند. از همین رو، این فهرست یک فهرست ایستا نیست و با شناسایی مراکز، گروهها، اندیشکدهها و مجموعههای جدید، بهصورت دورهای بهروزرسانی خواهد شد.
مؤسسه ایرانی مطالعات کمربند راه تلاش میکند این صفحه را به یک مرجع جامع برای شناسایی ظرفیتهای مطالعات چین در ایران تبدیل کند؛ مرجعی برای کسانی که میخواهند بدانند چه کسانی، کجا و با چه رویکردی درباره چین مطالعه، پژوهش، آموزش و تولید محتوا میکنند.