مقدمه

 نظر به اهمیت آشنایی با ساختار و نقش شهرداری شانگهای در توسعه روابط و تجارت با جمهوری خلق چین، این گزارش در سه بخش اصلی تهیه شده است. بخش اول به معرفی ساختار شهرداری، وظایف، معاونت‌ها و چگونگی ارتباط آن با حزب کمونیست و کمیته شهرستانی می‌پردازد. در بخش دوم، آمارها و اطلاعات اقتصادی و تجاری شرکت‌های برترِ مستقر در شانگهای همراه ارائه شده است تا وضعیت کلی اقتصادی شهر به تصویر کشیده شود. بخش سوم که کوتاه‌ترین بخش گزارش به شمار می‌رود، ضمن انتقاد از رویه‌ی مرسوم مقامات ایرانی با ذکر نشست‌ها و جلسات شهردار و دبیر کمیته حزب در شانگهای پیشنهاد جلساتی با حضور سران کشور را می‌دهد. ضمن حفظ نظم ساختاری، تلاش شده است داده‌ها به گونه‌ای انعطاف‌پذیر ارائه شوند تا مخاطب بتواند اطلاعات کاربردی و عملی را به‌دست آورد.

بخش اول

شانگهای بزرگ‌ترین شهر چین از نظر جمعیت و تولید ناخالص داخلی است و به خاطر اهمیت اقتصادی و استراتژیک خود، به عنوان یک شهرداری مستقل با جایگاهی برابر سطح استان‌های کشور اداره می‌شود. این ساختار ویژه باعث شده شانگهای در کنار پکن، تیانجین و چونگ‌چینگ، یکی از چهار کلان‌شهر مستقلی باشد که مستقیماً زیر نظر دولت مرکزی چین قرار دارند و اختیارات گسترده‌ای در زمینه برنامه‌ریزی شهری، مدیریت اقتصاد، ارائه خدمات اجتماعی و توسعه روابط بین‌المللی دارند.

شهرداری شانگهای مسئولیت اجرای سیاست‌های کلان توسعه را با تکیه بر هدایت‌های حزب کمونیست چین عهده‌دار است و تلاش می‌کند با سیاست‌گذاری دقیق و مدیریت کارآمد، تحولات شهری، توسعه زیرساخت‌ها و بهبود کیفیت زندگی را به پیش ببرد. این شهرداری با هماهنگی نزدیک با دولت مرکزی و با استفاده از منابع و اختیارات خود، نه تنها به توسعه اقتصادی و اجتماعی شهری می‌پردازد، بلکه در نقش یک مرجع مهم در سیاست‌های ملی و بین‌المللی نیز ظاهر شده است. از سوی دیگر، شانگهای از نظر ساختاری نیز یکی از نمونه‌های پیشرفته مدیریت شهری در جهان محسوب می‌شود که با بکارگیری فناوری‌های نوین و مدل‌های هوشمند شهری، روند رشد پایدار و توسعه همه‌جانبه را دنبال می‌کند. این شرایط، شانگهای را به یکی از مهم‌ترین قطب‌های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جهان تبدیل کرده و نقش کلیدی آن در شبکه جهانی شهرها را تثبیت کرده است.
در این بخش با وظایف و اختیارات شهرداری شانگهای و همکاری آن با حزب کمونیست چین آشنا می‌شوید.

اهمیت این شهرداری در ساختار قدرت و حکمرانی چین بررسی می‌شود و در پایان چهره‌های کلیدی و مناطق مهم شهری معرفی خواهند شد تا جایگاه شانگهای در سطح ملی و بین‌المللی روشن گردد. 

وظایف و اختیارات شهرداری شانگهای

 اجرای سیاست‌های حزب و دولت مرکزی 

شهرداری شانگهای به عنوان بازوی اجرایی حزب کمونیست و دولت مرکزی چین، مسئولیت دارد تا سیاست‌ها و تصمیمات کلان کمیته مرکزی حزب و دولت را به طور دقیق و جامع در سطح شهر پیاده‌سازی کند. این نهاد علاوه بر تطبیق برنامه‌های کلان با شرایط محلی، نقش مهمی در مدیریت ارتباطات بین‌المللی شهر دارد و از این طریق، سیاست‌های کل کشور را به شکل هماهنگ و تأثیرگذار در شانگهای به اجرا می‌گذارد.

 برنامه‌ریزی و توسعه شهری 

برنامه‌ریزی شهری در شانگهای شامل طراحی و اجرای برنامه‌های توسعه شهری پایدار، بازسازی مناطق فرسوده، توسعه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت زیرساخت‌های کلیدی است. این وظایف فراتر از محدوده‌های شهری بوده و حوزه نفوذ شهرداری شامل بیش از ۸۶ بخش روستایی و ۸۴ روستا نیز می‌شود که نشان‌دهنده گستردگی و تاثیرگذاری مدیریتی آن است. بنا‌بر بیان منابع رسمی، برنامه‌ریزی در شانگهای مبتنی بر اصول توسعه پایدار و توجه به عدالت اجتماعی، استفاده بهینه از منابع و حفظ محیط زیست انجام می‌شود.

توسعه اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری 

یکی از ماموریت‌های اصلی شهرداری، هدایت رشد اقتصادی شهر و تسهیل بسترهای لازم برای جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی است. منطقه آزاد تجاری شانگهای (SFTZ) که از سال ۲۰۱۳ تأسیس شده، به عنوان بستری پیشرو در حوزه‌های مالی، فناوری‌های پیشرفته و لجستیک بندری شناخته می‌شود. همچنین، منطقه آزاد تاریخی واگائوچیائو، از سال ۱۹۹۰ تاکنون قطب اصلی جذب سرمایه خارجی و توسعه صادرات در چین باقی مانده است. شهرداری با وضع مقررات گمرکی و مالیاتی ویژه، توسعه زیرساخت‌های مدرن و ارائه خدمات اداری یکپارچه، این مناطق را به محیطی رقابتی، امن و جذاب برای سرمایه‌گذاران تبدیل کرده است.

نمودار ۱: جریان سالانه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) به چین از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ (بر حسب میلیارد دلار آمریکا)

نمودار۲: ارزش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) واقعی استفاده‌شده در شانگهای، چین از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ (بر حسب میلیارد دلار آمریکا)

بر اساس دو نمودار فوق می‌توان چنین نتیجه گرفت که بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) کل چین از حدود ۱۱۵ میلیارد دلار به بیش از ۱۸۰ میلیارد دلار افزایش یافت و پس از آن تا ۲۰۲۴ به حدود ۱۱۵ میلیارد دلار بازگشت. ارزش واقعی FDI استفاده‌شده در شانگهای، مهم‌ترین مرکز جذب سرمایه خارجی چین، از حدود ۱۸ میلیارد دلار در ۲۰۱۴ به اوج ۲۴ میلیارد دلار در ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ رسید و سپس تا ۲۰۲۴ به حدود ۱۸ میلیارد دلار کاهش یافت. در دوره اوج، شانگهای سهمی حدود ۱۳ تا ۱۴ درصد از کل FDI چین داشت و در سال‌های کاهش سرمایه‌گذاری (۲۰۲۳ و ۲۰۲۴)، با وجود افت کل سرمایه‌گذاری به ۱۱۵ میلیارد دلار، سهم شانگهای به حدود ۱۵.۵ تا ۱۶ درصد افزایش یافت که تا حدی توانسته کاهش کل کشور را جبران کند. این موضوع نشان می‌دهد که شانگهای نقش کلیدی و تثبیت‌کننده‌ای در جذب و به‌کارگیری سرمایه خارجی دارد و حتی در دوره‌های نوسان اقتصادی، جایگاه استراتژیک خود را حفظ کرده است.

مدیریت خدمات عمومی و رفاهی 

شهرداری مسئول برنامه‌ریزی و ارائه خدمات در حوزه‌های مسکن، بهداشت، آموزش و حفاظت از محیط زیست است. نمونه قابل توجهی از اقدامات آن، جابه‌جایی بیش از ۱۲,۶۰۰ خانوار روستایی در سال ۲۰۱۹ در قالب پروژه‌های مسکن جدید است که بیانگر تلاش شهرداری در ارتقاء کیفیت زندگی و فضای مسکونی است. علاوه بر این، سیاست‌هایی مانند ایجاد «کمربند سبز» و کاهش میزان مصرف کود و سموم کشاورزی در نواحی شهری نمایانگر تعهد شهرداری به حفظ سلامت عمومی و محیط زیست پایدار است.

ترویج مشارکت عمومی و حاکمیت محلی 

با هدف تقویت مدیریت محلی و افزایش مشارکت جامعه مدنی، شهرداری ساختارهای محلی را بر مبنای ۱۸ منطقه سازمان‌دهی کرده است. هر منطقه به زیرمجموعه‌هایی تقسیم و توسط کمیته‌های ساکنان مدیریت می‌شود که این کمیته‌ها نقش مؤثری در اجرای سیاست‌ها، ارائه خدمات و جمع‌آوری بازخوردهای مردمی ایفا می‌کنند. اثربخشی این ساختارها به ویژه در بحران‌هایی مانند پاندمی کرونا آشکار شد؛ جایی که این کمیته‌ها در توزیع اقلام ضروری، نظارت بر بیماران و اجرای مقررات قرنطینه نقش کلیدی داشتند و نمونه‌ای برجسته از اقتدار و کارآمدی حاکمیت محلی در شانگهای محسوب می‌شوند.

رابطه شهرداری با حزب کمونیست چین

ساختار دوگانه حزب– دولت

رابطه شهرداری شانگهای و حزب کمونیست چین بر پایه ساختار دوگانه حزب–دولت استوار است؛ یعنی نهادهای حکومتی در کنار دولت، تحت نظارت و هدایت حزب نیز فعالیت می‌کنند. در چین، این ساختار کاملاً جاافتاده و واقعی است و شانگهای هم از این قانون مستثنی نیست. به‌طور مشخص، سازمان‌های حزب کمونیست در سطوح مختلف حکومتی حضور دارند و سیاست‌ها و خط‌مشی‌های حزب را به ارگان‌های دولتی منتقل می‌کنند؛ به‌طوری که یک «بوروکراسی دوگانه» شکل گرفته و سازمان‌های حزبی موازی با نهادهای حکومتی فعالیت می‌کنند و نقش کلیدی در مدیریت امور بوروکراتیک بر عهده دارند.

نقش کمیته شهری حزب

در رأس ساختار سیاسی شانگهای، کمیته حزب کمونیست شهر قرار دارد که دبیر آن به عنوان بالاترین مقام سیاسی شهر شناخته می‌شود. این کمیته مسئول تعیین اولویت‌های سیاسی و استراتژیک و نظارت بر انتصاب‌های کلان، از جمله انتخاب شهردار است. اگرچه دولت شهری وجود دارد، اما قدرت واقعی در دست کمیته حزب است و شهردار و هیئت دولت موظف به اجرای سیاست‌ها و تصمیمات حزب هستند. برای مثال، پروژه «کمربند سبز شهری» در سال ۲۰۲۰ و پروژه «توسعه منطقه فناوری پیشرفته» در سال ۲۰۲۱ هر دو تحت رهبری مستقیم دبیر کمیته حزب و شهردار اجرا شدند. در هر دو پروژه، تصمیم‌گیری‌های کلیدی و سیاست‌گذاری توسط کمیته حزب انجام شده و دولت شهری صرفاً مجری این سیاست‌ها بود. همچنین نمایندگان حزب در شورای مردم و کنفرانس مشورتی سیاسی نقش کلیدی در هدایت و نظارت بر پیشرفت این پروژه‌ها داشتند. این ساختار نشان می‌دهد که در شانگهای، قدرت سیاسی واقعی در دست کمیته حزب قرار دارد و دولت شهری به عنوان مجری سیاست‌های حزبی عمل می‌کند.

حضور حزب در سطوح پایین

حزب در سطوح پایین‌تر نیز با تشکیل شعبات حزبی در ادارات، محلات و سازمان‌ها حضور فعال دارد. در هر اداره سطح خیابانی کمیته حزب وجود دارد که به «دژهای مبارزه» و «پرچم‌های سرخ» معروف‌اند، چرا که می‌توانند در کمپین‌ها و کارزارهای سیاسی جامعه و بوروکراسی را بسیج و هدایت کنند. این ساختار باعث شده سیاست‌های حزب به شکل مستقیم در زندگی روزمره مردم اجرایی شود و پاسخگویی حکومت در سطح محلی تقویت گردد.

سازوکار انتخاب و انتصاب 

در فرایند انتخاب شهردار و مقامات ارشد، کنگره مردمی شانگهای نقش رسمی دارد، اما نامزدها عملاً توسط کمیته حزب انتخاب و از سوی کمیته مرکزی حزب تأیید می‌شوند. شهردار شانگهای با تصمیم حزب انتخاب می‌شود و دبیر کمیته حزب دارای قدرت و نفوذ بیشتری نسبت به شهردار است. بنابراین وفاداری کامل به حزب و رعایت دقیق خط‌مشی‌های آن، پیش‌شرط اصلی برای به‌دست آوردن مناصب کلیدی در شهرداری است.

شانگهای به‌عنوان «مدرسه آموزش کادر»          

شانگهای به‌عنوان «مدرسه آموزش کادر» حزب کمونیست شناخته می‌شود و بسیاری از رهبران برجسته در این شهر پیش از رسیدن به مناصب کلان کشوری، تجربه مدیریتی و سیاسی خود را کسب کرده‌اند. این شهر سکوی پرتابی برای رهبرانی همچون جیانگ زمین، ژو رونگ‌جی و شی جین‌پینگ بوده است؛ کسانی که پیش از به دست گرفتن رهبری در سطح ملی، سمت‌های ارشد مهمی را در شانگهای بر عهده داشته‌اند. این سابقه به آنان امکان می‌دهد تا مهارت‌های مدیریتی قوی و تجارب عملی در اداره یک شهر بزرگ و پیچیده داشته باشند.

جایگاه شهرداری در نظام و ساختار کشور چین

یک واحد اداری در سطح استان 

شانگهای یکی از چهار شهر در چین است که به‌عنوان شهر دارای درجه استان شناخته می‌شود. در ساختار اداری چین، تقسیم‌بندی پنج‌سطحی وجود دارد: ملی، استانی (استان‌ها، مناطق خودمختار و شهرهای مستقیماً اداره‌شده)، ناحیه‌ای(prefectural)، شهرستانی و روستایی. هرچند از نظر اندازه و جمعیت، شانگهای با بسیاری از استان‌های کوچک برابری می‌کند، اما به‌خاطر اهمیت اقتصادی و استراتژیک خود، مستقیماً زیر نظر دولت مرکزی قرار دارد. این جایگاه ویژه به شهرداری اجازه می‌دهد مقررات و سیاست‌های اقتصادی خاصی را با موافقت دولت مرکزی وضع و اجرا کند؛ مثلاً در سال ۲۰۲۱، کمیته دائمی مجلس ملی خلق به مجلس شانگهای اجازه داد تا بر اساس نیازهای اصلاح و نوآوری، مقررات ویژه‌ای را برای منطقه پودونگ (پودونگ نیو اریا) تدوین کند. این امر اختیارات قانون‌گذاری محلی شانگهای را گسترش داده و به این شهر امکان می‌دهد تا مقرراتی متناسب با ویژگی‌های محلی خود وضع کند، البته تا جایی که با قوانین اساسی ملی در تضاد نباشد.

ارتباط با دولت مرکزی و کمیته مرکزی حزب 

شهرداری شانگهای در تدوین برنامه‌های توسعه، بودجه و مقررات محلی باید هماهنگی کاملی با دولت مرکزی و شورای دولتی داشته باشد. دولت مرکزی اهداف کلان اقتصادی و اجتماعی را مشخص می‌کند و شهرداری نقش اجرایی برای تحقق این اهداف را بر عهده دارد. در سال‌های اخیر، دولت مرکزی چین با واگذاری بخشی از اختیارات قانون‌گذاری و اجرای سیاست‌ها به شانگهای، این شهر را به یک پایلوت اصلاحات اقتصادی تبدیل کرده است. «منطقه ویژه لینگانگ» که زیرمجموعه منطقه آزاد تجاری شانگهای است، نمونه برجسته‌ای از این رویکرد است. در این منطقه، ۸۷ نوآوری سیستمی اجرایی شده که شامل مکانیزم‌های تسهیل کسب‌وکار و بازتعریف چارچوب‌های مدیریت است. برای مثال، راه‌اندازی اولین خط کشتیرانی ساحلی بین‌المللی در لینگانگ گواهی بر توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و اتصال منطقه به بازارهای جهانی است. همچنین، جذب نخستین سرمایه‌گذاری مشترک خارجی تحت مدیریت خارجی در حوزه دارایی‌های ثروت، نشان‌دهنده تسهیل مشارکت‌های بین‌المللی و افزایش خودگردانی منطقه در چارچوب سیاست‌های کلان ملی است. این تحولات، نمونه عینی تعامل میان سیاست‌های مرکزی و اقتضائات محلی برای تحقق رشد پایدار و توسعه نوآورانه به شمار می‌آیند.

نمایندگی در نهادهای ملی 

شانگهای نمایندگان متعددی در مجلس ملی خلق (NPC) و کنفرانس مشورتی سیاسی خلق چین (CPPCC) دارد که از منافع شهر و جمعیت آن دفاع می‌کنند و در تنظیم قوانین و سیاست‌های کلان کشور مشارکت دارند. به‌علاوه، نهادهای مشورتی مانند CPPCC در سطح شهر نیز فعالیت دارند و دیدگاه‌ها و نظرات تخصصی گروه‌های مختلف جامعه را منعکس می‌کنند. حضور فعال نمایندگان شانگهای در عرصه ملی باعث می‌شود سیاست‌ها تا حد امکان با نیازها و واقعیات میدانی این کلان‌شهر هماهنگ باشد و فرصت بیشتری برای اعمال اصلاحات محلی فراهم شود.

ساختار درونی شهرداری و کمیته‌ها

ساختار اداری چندلایه 

شهرداری شانگهای بر اساس مدل بوروکراتیک پیچیده و چندلایه‌ای چین شکل گرفته است و شامل بخش‌های مختلفی است که هر کدام وظایف تخصصی و گسترده‌ای دارند. در رأس این ساختار دفتر شهرداری یا «دفتر کل» قرار دارد که هماهنگی امور روزمره، تدوین پیش‌نویس اسناد و نظارت بر اجرای تصمیمات هیئت دولت را بر عهده دارد.

کمیسیون توسعه و اصلاحات[1] یکی از بخش‌های کلیدی است که مسئولیت تهیه برنامه‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی، اجرای سیاست‌های اصلاحات و مدیریت پروژه‌های بزرگ زیرساختی را به عهده دارد. در کنار آن، کمیسیون اقتصاد و فناوری اطلاعات[2] تمرکز ویژه‌ای بر سیاست‌گذاری صنعتی، ترویج نوآوری در صنایع پیشرفته و حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط دارد.

کمیسیون بازرگانی[3] مسئولیت مدیریت تجارت داخلی و خارجی، نظارت بر بازارهای عمده‌فروشی و همکاری با وزارتخانه‌های مرتبط برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی را بر عهده دارد. علاوه بر این، کمیسیون‌های آموزش، علوم و فناوری، امور قومی و مذهبی، امنیت عمومی (پلیس)، امور مدنی، فرهنگ و گردشگری و بهداشت و سلامت همگی هر یک میدان مسئولیت‌های تخصصی و خاص خود را دارند. اگرچه به دلیل دسترسی محدود به اطلاعات کامل نمی‌توان فهرست جامع نهادها را ارائه داد، اما بر اساس تجربه ساختار اداری سایر استان‌های چین، شهرداری شانگهای حدود ۵۰ تا ۶۰ اداره و کمیسیون تخصصی زیر نظر شهردار و معاونانش دارد که به صورت هماهنگ فعالیت می‌کنند.

تقسیمات جغرافیایی: مناطق و زیربخش‌ها 

ساختار سیاسی-اداری شانگهای به لحاظ جغرافیایی نیز بسیار سازمان‌یافته است. شهر به ۱۶ منطقه تقسیم شده که هر کدام دولت منطقه‌ای، کنگره مردمی و کمیته حزب مختص به خود را دارند و مسئول اجرای سیاست‌ها در محدوده‌شان هستند. هر منطقه به نوبه خود به زیردسته‌هایی مثل ساب‌دستریکت‌ها (زیرمنطقه‌ها) و شهرک‌های روستایی تقسیم می‌شود.

در پایین‌ترین سطح، کمیته‌های ساکنان و کمیته‌های روستایی مستقرند که نقش حیاتی در اجرای برنامه‌های شهری و برقراری ارتباط با مردم دارند. این ساختار چهارلایه (دولت-منطقه-زیردسته-کمیته) تضمین می‌کند که سیاست‌های کلان شهرداری به صورت موثر و دقیق تا سطح محله‌ها و بخش‌های کوچک‌تر شهر اجرا شود.

 نقش کمیسیون‌های تخصصی و سازمان‌های وابسته 

علاوه بر بخش‌های اداری، شهرداری شانگهای شرکت‌ها و نهادهای دولتی وابسته‌ای دارد که مسئولیت اجرای پروژه‌های بزرگ و ارائه خدمات عمومی را برعهده دارند. «کمیسیون سرمایه‌گذاری دولتی شانگهای» و شرکت‌های تابعه آن، مدیریت دارایی‌های عمومی و سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی مانند توسعه شهری و زیرساخت‌ها را انجام می‌دهند.

تحقیقات نشان داده شهرداری از طریق این شرکت‌های سرمایه‌گذاری پروژه‌های مهم عمرانی را مدیریت می‌کند و برای تأمین مالی آنها علاوه بر فروش زمین، استفاده از اوراق قرضه دولتی را به‌کار می‌بندد. چنین سازوکاری به شهرداری این امکان را می‌دهد که با انعطاف‌پذیری بالا در پروژه‌های بزرگ سرمایه‌گذاری کند و توسعه شهری را به سرعت و کیفیت مطلوب پیش ببرد.

 شورای شهر و نقش نظارتی 

«کنگره مردمی شانگهای» به عنوان نهاد قانون‌گذار محلی، وظیفه تصویب قوانین و مقررات محلی و نظارت بر عملکرد دولت شهری را بر عهده دارد. اعضای این کنگره از نمایندگان منتخب مناطق مختلف تشکیل شده و دارای کمیته‌های تخصصی متعددی است که در زمینه‌های خاص فعالیت می‌کنند.

علاوه بر این، «کنگره مشورتی سیاسی خلق شانگهای (CPPCC)» به عنوان نهاد مشورتی شهر نقش مهمی در جمع‌آوری نظرات کارشناسی و نمایندگی گروه‌های مختلف اجتماعی، احزاب غیروابسته، اقلیت‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد بازی می‌کند. این مجلس مشورتی به تصمیم‌گیری‌ها عمق کارشناسی و دیدگاه‌های گسترده‌تری می‌بخشد و به تعامل بین دولت و جامعه مدنی در شانگهای کمک می‌کند.

افراد تأثیرگذار در حوزه‌های اقتصادی و بین‌الملل

دبیر کمیته شهرداری حزب در شانگهای: چن جینینگ 

چن جینینگ از ژانویه ۲۰۲۳ به‌عنوان دبیر کمیته حزب شانگهای که بالاترین مقام سیاسی شهر است فعالیت می‌کند. در دیداری که در ژوئیه ۲۰۲۵ با نخست‌وزیر استرالیا داشت، همچنان به عنوان دبیر کمیته حزب شناخته شد که نشان‌دهنده استمرار حضور او در این سمت است[4]. چن دارای پیشینه علمی قوی در مهندسی محیط زیست است و پیش‌تر وزیر محیط زیست و رئیس دانشگاه تسینگ‌هوا بوده است. او تمرکز ویژه‌ای بر توسعه پایدار، تحول دیجیتال و نوآوری علمی دارد و این دیدگاه‌ها را در مدیریت شهر نیز پیگیری می‌کند.

شهردار: گونگ ژنگ 

گونگ ژنگ از مارس ۲۰۲۰ شهردار شانگهای است و همچنان در این سمت فعال است. در گزارش سازمان منع سلاح‌های شیمیایی در ژوئن ۲۰۲۵ به ملاقات مدیرکل این سازمان با او اشاره شده است. گونگ پیش از شهرداری شانگهای، استاندار استان شاندونگ و رئیس سازمان گردشگری چین بوده و سمت‌هایی اجرایی و مدیریتی متعددی در حوزه‌های توسعه اقتصادی، زیرساخت‌ها، سیاست‌های زیست‌محیطی و مدیریت بحران بر عهده داشته است. نقش او در هدایت این کلان‌شهر حیاتی بوده و پروژه‌های بزرگی زیر نظر وی صورت گرفته‌اند.

معاونان شهردار و چهره‌های اقتصادی؛

در شهرداری شانگهای، هر معاون معمولاً مسئول چند کمیسیون یا اداره مرتبط با حوزه تخصصی خودش است تا هماهنگی بهتری در مدیریت شهر ایجاد شود. این ساختار چندلایه کمک می‌کند که تصمیم‌گیری و اجرای سیاست‌ها جامع‌تر و مؤثرتر باشد.

طبق اطلاعات رسمی شهرداری شانگهای، معاونان فعلی این شهر عبارت‌اند از:

⦁ هوا یوان (Hua Yuan): مسئول سرمایه‌گذاری خارجی و همکاری‌های بین‌المللی، مدیریت چند اداره مرتبط با توسعه اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی.

⦁ ژانگ شیاوهونگ (Zhang Xiaohong): مسئول توسعه اقتصادی و صنایع برتر، هدایت کمیسیون‌های اقتصادی و صنعتی شهر.

⦁ لیو دوو (Liu Duo): مسئول محیط زیست و توسعه پایدار، مدیریت اداره‌های مرتبط با حفاظت محیط زیست و برنامه‌های سبز شهری.

⦁ ژی دونگ (Xie Dong): در حوزه خدمات عمومی و سیاست‌های شهری فعالیت دارد و چند اداره خدمات شهری را زیر نظر دارد.

⦁ ژانگ یاهونگ (Zhang Yahong): مسئول حمل‌ونقل و توسعه زیرساخت‌های شهری، پوشش کمیسیون حمل‌ونقل و اداره‌های مرتبط با زیرساخت.

⦁ چن جی (Chen Jie) و چن یو جیان (Chen Yujian): مسئول مدیریت اجرایی، خدمات شهری و سیاست‌های عمومی، هماهنگ‌کننده کمیسیون‌ها و اداره‌های متعدد در این حوزه‌ها.

این معاونان به صورت همزمان مسئول چند کمیسیون یا اداره در حوزه‌هایی مثل نوآوری، اقتصاد، محیط زیست، حمل‌ونقل و خدمات عمومی هستند تا رویکرد یکپارچه و جامع برای رشد و توسعه شانگهای شکل بگیرد. تیم معاونان با داشتن تخصص‌های مهندسی، اقتصاد و مدیریت پروژه‌های بزرگ، نقش مهمی در پیشبرد توسعه پایدار و افزایش کارایی مدیریت شهری دارند.

چهره‌های ملی که از شانگهای برخاسته‌اند

شانگهای همواره سکوی پرتاب رهبران بزرگ ملی چین بوده است. برای مثال، جیانگ زمین که بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۲ دبیرکل حزب کمونیست چین بود، پیش از رسیدن به قدرت ملی، به عنوان شهردار و دبیر حزب شانگهای خدمت کرد و تجربه مدیریت این کلان‌شهر پیچیده را اندوخت. همچنین ژو رونگ‌جی، نخست‌وزیر پیشین چین، در دهه ۱۹۹۰ شهردار و دبیر حزب شانگهای بود و توانست با استفاده از این تجربه، سیاست‌های اصلاح اقتصادی را در سطح ملی اجرایی کند و اصلاحات اقتصادی را به پیش ببرد.

شی جین‌پینگ، رهبر کنونی چین، نیز در سال ۲۰۰۷ به مدت چند ماه دبیر حزب شانگهای بود و پس از آن به کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست ارتقا یافت و نهایتاً به عنوان دبیرکل حزب برگزیده شد. دست‌اندرکاران سیاسی معتقدند تجربه مدیریتی در شانگهای فرصت تمرین سیاست‌گذاری و مهارت‌های رهبری کلان را برای این چهره‌ها فراهم کرده است.

شانگهای که در دهه‌های گذشته به «مدرسه آموزش کادر» حزب کمونیست چین مشهور شده، محلی است که رهبران در آن مهارت‌های لازم برای اداره کشور را به دست می‌آورند. دلیل این شهرت، پیچیدگی‌های مدیریت شهری بسیار بزرگ و پرجمعیت، با چالش‌های گسترده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که آمادگی برای کار در سطوح بالای حکومتی را ایجاد می‌کند.

تجربه این رهبران در شانگهای در بستر تاریخی پرتحول این شهر رخ داده؛ از تحولات و اصلاحات اقتصادی دنگ شیائوپینگ گرفته تا مدیریت بحران‌ها و تمرکز زدایی‌هایی که توسط سیاستمداران محلی و ملی پیگیری شده است. شانگهای در دهه ۱۹۹۰ به موتور رشد اقتصادی چین تبدیل شد و رهبران محلی نقشی کلیدی در این روند ایفا کردند.

مناطق صنعتی، پارک‌های فناوری و مناطق آزاد تجاری

منطقه آزاد تجاری شانگهای (SFTZ) 

منطقه آزاد تجاری شانگهای در سپتامبر ۲۰۱۳ راه‌اندازی شد و ابتدا شامل مناطق واگائوچیائو، بندر یانگ‌شان و فرودگاه پودونگ بود. هدف از ایجاد این منطقه، آزمایش اصلاحات اقتصادی مهمی مانند کاهش موانع گمرکی، تسهیل تجارت و آزادی ارزی بود. این منطقه، نخستین نمونه از مناطق آزاد تجاری در چین است که با تمرکز ویژه بر زمینه‌هایی چون خدمات مالی، لجستیک بندری و صنایع پیشرفته، فضایی بازتر برای فعالیت شرکت‌های خارجی فراهم کرده است. چنین فضایی به شرکت‌ها اجازه می‌دهد با بوروکراسی کمتر و تسهیلات مناسب‌تر به بازار داخلی چین دسترسی پیدا کنند و از مزایای اقتصادی منطقه بهره‌مند شوند.

منطقه ویژه لینگانگ 

لینگانگ در سال ۲۰۱۹ به‌عنوان یک بخش کلیدی از منطقه آزاد تجاری شانگهای ایجاد شد. در سه سال اول تأسیس این منطقه بیش از ۶۴٬۰۰۰ شرکت در آن ثبت شدند که از این میان بیش از ۲٬۶۰۰ شرکت خارجی شروع به فعالیت کردند. منطقه لینگانگ با ارائه تسهیلات مالیاتی و قوانین مخصوص، به مرکز جذب سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی در حوزه‌هایی مانند فناوری پیشرفته، حمل‌ونقل هوشمند و انرژی‌های نو تبدیل شده است. برای نمونه، شرکت دانمارکی Maersk اولین حمل‌ونقل ساحلی بین‌المللی بار را از طریق این منطقه انجام داده و شرکت فرانسوی Amundi نیز نخستین سرمایه‌گذاری خارجی کنترل‌کننده در حوزه مدیریت ثروت را در این مکان راه‌اندازی کرده است. این موفقیت‌ها نشان‌دهنده اهمیت بالای لینگانگ در جذب فناوری و سرمایه‌گذاری بین‌المللی است.

پارک علمی و فناوری ژانگجیانگ (Zhangjiang Hi‑Tech Park)    

پارک علمی و فناوری ژانگجیانگ در منطقه پودونگ شانگهای به عنوان یک قطب اصلی نوآوری علمی و مرکز تحقیق و توسعه شناخته می‌شود. این پارک میزبان مراکز تحقیق و توسعه شرکت‌های بزرگ چندملیتی مثل آسترازنکا، جی‌اس‌کی، نوارتیس، روچ، فایزر، دوپون وGE است و بیش از ۳۰۰ شرکت فعال در حوزه علوم زیستی و حدود ۲۰٬۰۰۰ پژوهشگر در آن مشغول به کار هستند. این تمرکز باعث شده که مدیران و سرمایه‌گذاران خارجی، شانگهای را به‌عنوان مرکز مهم و محوری برای R&D جهانی در نظر بگیرند.

هدف اصلی از ایجاد پارک ژانگجیانگ، ترویج نوآوری تکنولوژیک، رشد صنعتی، تقویت آموزش و پرورش استعدادها و توسعه پایدار زیست‌محیطی است. برنامه‌ای تحت عنوان «تمرکز بر ژانگجیانگ» که از سال ۱۹۹۹ توسط دولت شهری آغاز شده، مخصوص توسعه صنایع تراشه‌های الکترونیکی، نرم‌افزار و بیوداروها است. در این پارک، دانشگاه ShanghaiTech، مؤسسه‌های تحقیقاتی پیشرفته و شرکت‌های نوپا در کنار صنایع بزرگ فعال هستند. استفاده از فناوری‌های سبز مانند پنل‌های خورشیدی و زیرساخت‌های خودروهای الکتریکی نشان‌دهنده توجه ویژه به پایداری محیط زیست در این منطقه است.

سایر مناطق صنعتی و فناوری 

شانگهای علاوه بر پارک ژانگجیانگ و منطقه لینگانگ، مجموعه‌ای گسترده از مناطق صنعتی و فناوری را در اختیار دارد که هرکدام نقش مهمی در اقتصاد و توسعه تکنولوژیک شهر ایفا می‌کنند؛ این مناطق شامل:

⦁ منطقه صنعتی جین‌چیاو (Jinqiao Export Processing Zone) که بر تولید کالاهای الکترونیکی، تجهیزات پزشکی و خودرو متمرکز است.

⦁ پارک نوآوری Caohejing که میزبان شرکت‌های فناوری اطلاعات، ارتباطات و استارتاپ‌های نرم‌افزاری است.

⦁ منطقه مالی Lujiazui که به عنوان مرکز خدمات مالی، بانکداری و بیمه مطرح است و در آن بورس شانگهای و شرکت‌های سرمایه‌گذاری برجسته جهانی حضور دارند.

⦁ منطقه آزاد Waigaoqiao Bonded Area که پیشرو در تجارت واردات کالاهای مصرفی، خودرو و اجناس لوکس است.

با فراهم کردن زیرساخت‌های پیشرفته، معافیت‌های مالیاتی و خدمات اداری آنلاین، این مناطق صنعتی و فناوری فضای مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و رشد اقتصادی ایجاد کرده‌اند و نقش مهمی در پیشبرد اهداف توسعه‌ای شانگهای دارند.

محیط دیجیتال و نوآوری حکمرانی

شانگهای در دهه گذشته با سرعت چشمگیری در مسیر تحول دیجیتال حرکت کرده و این تحول شامل ارتقاء چشمگیر خدمات حکومتی، بهبود شفافیت و افزایش مشارکت مردمی شده است. پروژه «یک شبکه برای تمام کارها» (One Netcom Office) نمونه بارزی از این تغییرات است که با بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند هوش مصنوعی، داده‌های کلان و بلاک‌چین صدها خدمت دولتی را به شکل متمرکز و آنلاین در اختیار بیش از ۷۳ میلیون کاربر حقیقی و میلیون‌ها کسب‌وکار قرار داده و با ادغام داده‌ها و فرآیندهای ادارات مختلف، زمان پاسخگویی به درخواست‌ها را به چند دقیقه کاهش داده است. به عنوان مثال عملی و ملموس، بانک شانگهای هوآروی با همکاری این سامانه توانسته ثبت رهن‌نامه‌های وام مسکن را کاملاً آنلاین و بدون مراجعه حضوری انجام دهد که گامی مهم در کاهش بوروکراسی و تسهیل امور مالی است.

همزمان، پروژه «مغز شهری» (City Brain) نیز با اتصال به بیش از ۹۰۰ خدمت دیجیتال و بهره‌گیری از داده‌های لحظه‌ای محیطی و ترافیکی، مدیریت هوشمند ترافیک، واکنش سریع به شرایط اضطراری از جمله پاندمی کرونا، بهینه‌سازی خدمات عمومی و ارتقای کیفیت زندگی را ممکن ساخته است؛ این سیستم با تنظیم هوشمند چراغ‌های راهنمایی، پیش‌بینی نقاط پرترافیک و اولویت‌دهی به خودروهای امدادی، موجب کاهش زمان سفر، افزایش سرعت تردد و بهبود ایمنی شهری شده است. در عین حال، این فناوری‌ها نگرانی‌هایی درباره حریم خصوصی و امکان نظارت متمرکز ایجاد کرده و مشارکت واقعی مردم در تصمیم‌گیری‌های دیجیتال شهری هنوز محدود است.

از منظر زیرساختی، شانگهای نقش کلیدی در اکوسیستم ارتباطات چین دارد؛ China Netcom که از سال ۲۰۰۳ با توسعه شبکه‌های فیبر نوری زیرساخت‌های حیاتی فناوری را در این شهر شکل داده، یکی از بزرگ‌ترین بازیگران ارتباطی محسوب می‌شود. همچنین منطقه ویژه لینگانگ، با برنامه‌های جذب سرمایه‌گذاری خارجی در حوزه خدمات ارزش‌افزوده مخابراتی و راه‌اندازی مرکز خدمات جریان داده‌های فرامرزی، جایگاه شانگهای را به هاب داده و فناوری در شرق آسیا ارتقاء داده است. علاوه بر این، طرح‌های جدیدی که از سال ۲۰۲۴ به بعد به اجرا درآمده‌اند، امکان مالکیت کامل خارجی در مراکز داده و خدمات ارزش‌افزوده در شانگهای را فراهم کرده‌اند که زمینه‌ساز جذب سرمایه‌گذاری و توسعه فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی و رایانش ابری شده است.

این پیشرفت‌ها در چارچوب سیاست‌های کلان دولت چین برای حکمرانی دیجیتال انجام شده که علاوه بر بهبود خدمات، به مدیریت اجتماعی، ثبات سیاسی و امنیت داده‌ها توجه دارد. با سرمایه‌گذاری میلیاردها یوان در توسعه دولت الکترونیک و شهرهای هوشمند، شانگهای به عنوان قطبی پیشرو در تحول دیجیتال شناخته می‌شود که تلاش می‌کند خدمات کم‌واسطه، شفاف و امن ارائه دهد. طرح‌های ترویج تجارت دیجیتال و زیرساخت‌های پیشرفته محاسباتی مانند مرکز ملی اینترنت و برنامه هدف‌گذاری برای ایجاد ۵ مرکز داده جدید تا سال ۲۰۲۵، موید این روند رو به رشد است. با این حال، مسیر کامل شدن این تحول پر از چالش‌های فنی، امنیتی و اجتماعی از جمله حفظ حریم خصوصی و تضمین مشارکت واقعی مردم است که نیاز به مدیریت دقیق دارد.

چالش‌ها و راهکارهای مدیریت شهری شانگهای

چالش‌های بوروکراتیک و هماهنگی حزبی– دولتی 

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های شهرداری شانگهای، هماهنگی میان ساختار دوگانه حزب و دولت است. بوروکراسی دوگانه می‌تواند روند تصمیم‌گیری را پیچیده و کند کند، زیرا سازمان‌های حزبی و دولتی باید به شکل موازی و هماهنگ فعالیت کنند. همچنین، اولویت‌های سیاسی حزب ممکن است گاهی با نیازهای اقتصادی یا مطالبات اجتماعی محلی در تضاد باشد که این موضوع مدیریت شهری را دشوار می‌سازد.

میانگین شاخص کیفیت هوای ماهانه شانگهای از ژانویه ۲۰۲۲ تا آگوست ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که کیفیت هوا در ماه‌های سرد سال (ژانویه تا مارس و پاییز) معمولاً بدتر شده و AQI به حدود ۷۰ تا ۸۵ می‌رسد. در مقابل، در ماه‌های بهار و تابستان کیفیت هوا بهتر است و شاخص معمولاً بین ۴۵ تا ۶۵ قرار دارد، هرچند پیک‌های کوتاهی هم دیده می‌شود. این نوسانات فصلی و نبود روند کاهشی ثابت حاکی از چالش‌های مداوم در کنترل آلودگی هوا و نیاز به راهکارهای پایدارتر برای بهبود کیفیت هوای شانگهای است.

فشارهای جمعیتی و زیست‌محیطی 

با جمعیتی حدود ۲۵ میلیون نفر، شانگهای با مشکلاتی مثل ترافیک سنگین، آلودگی هوا و کمبود مسکن روبرو است. شهرداری به دنبال راهکارهایی مثل توسعه خطوط مترو، افزایش فضای سبز، محدودیت خودروهای آلاینده و اجرای پروژه‌های بازسازی شهری است که در سالیان گذشته برخی  از آنان با موفقیت اجرایی شده‌اند. همچنین برنامه‌هایی برای خروج تدریجی سوخت‌های فسیلی، افزایش خودروهای برقی و بهبود کیفیت هوا در دست اجراست اما رشد سریع اقتصادی و افزایش تعداد خودروهای شخصی همچنان فشار زیادی بر محیط زیست وارد می‌کند.

رقابت با سایر مناطق 

شانگهای در رقابت تنگاتنگی با شهرهای پرتکاپویی مانند شنژن و گوانگ‌ژو قرار دارد که همگی تلاش می‌کنند از طریق مشوق‌های مالیاتی، مناطق آزاد و پارک‌های فناوری، سهم بیشتری از سرمایه و استعدادهای نوآور جهان را جذب کنند. بنابراین، شهرداری باید محیط کسب‌وکار خود را بهبود داده، محیط اداری مقرون‌به‌صرفه‌تر ایجاد کند و مقررات شفاف و جذابی برای جذب شرکت‌های خارجی تدوین نماید.

تحولات ژئوپلیتیکی و تجارت بین‌الملل 

تنش‌های تجاری میان چین و کشورهای غربی تأثیراتی بر صادرات، سرمایه‌گذاری خارجی و همکاری‌های فناورانه شانگهای گذاشته است. سیاست‌هایی مثل کنترل صادرات فناوری‌های حساس و تحریم شرکت‌های چینی ممکن است رشد برخی صنایع این شهر را محدود کند. چین نیز در پاسخ، به دنبال توسعه بازار داخلی، تقویت همکاری با کشورهای آسیایی و اروپایی و گسترش ابتکار «کمربند و جاده» است. شهرداری شانگهای به عنوان مرکز مالی و تجاری چین باید توانایی ایجاد تعادل در این شرایط پیچیده را داشته و فرصت‌های تازه همکاری بین‌المللی را کشف کند.

شرکت‌های برتر شانگهای

شناخت دقیق شرکت‌های چینی، به‌ویژه آن‌هایی که در شانگهای مستقر هستند، اهمیت حیاتی در توسعه روابط اقتصادی و بهره‌برداری متقابل دارد. این شرکت‌ها با جایگاه کلیدی در اقتصاد چین و بازارهای جهانی، فرصت‌های گسترده‌ای برای همکاری، انتقال فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک ایجاد می‌کنند که می‌تواند به فرآیند توسعه پایدار و افزایش رقابت‌پذیری اقتصاد کشورهایی مانند ایران کمک شایانی کند. تحلیل ساختار و عملکرد این شرکت‌ها به سیاست‌گذاران و فعالان اقتصادی امکان می‌دهد راهبردهای کارآمد برای همگرایی اقتصادی و تقویت تعاملات تجاری طراحی کنند و زمینه رشد دوطرفه را فراهم آورند.
فهرست Fortune Global 500 سال ۲۰۲۵، نمایی کلان از بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان ارائه می‌دهد که مجموع درآمد آنها به حدود ۴۱.۷ تریلیون دلار، یعنی بیش از یک سوم تولید ناخالص داخلی جهانی می‌رسد و نسبت به سال قبل ۱.۸ درصد رشد داشته است. بخش مالی با ۱۲۱ شرکت پرجمعیت‌ترین بخش است و پس از آن انرژی، وسایل نقلیه موتوری، فناوری و مراقبت‌های بهداشتی قرار دارند. شرکت‌هایی مانند والمارت، آمازون و در میان چینی‌ها State Grid، China National Petroleum و Sinopec از برترین‌های این فهرست هستند. سود خالص کلی این شرکت‌ها نیز با ۰.۴ درصد افزایش به ۲.۹۸ تریلیون دلار رسیده است. البته میانگین سود شرکت‌های چینی کاهش یافته اما رشد ۷.۴ درصدی در عملکرد سودآوری نشان‌دهنده حرکت به سوی بهبود کیفیت و کارایی است.

در میان شرکت‌های چینی، ۱۲ شرکت مستقر در شانگهای نقش کلیدی و تأثیرگذاری ویژه‌ای دارند. این شرکت‌ها در حوزه‌های متنوعی از جمله فولاد، خودروسازی، بانکداری، حمل‌ونقل، بیمه، ساخت‌وساز، داروسازی و توسعه املاک فعالیت می‌کنند و درآمدهای آنها بین ۳۳.۵ تا ۱۲۵ میلیارد دلار متغیر است. نکته مهم این است که شرکت‌هایی مانند هلدینگ پی‌دی‌دی (تجارت الکترونیک)، بانک ارتباطات چین و کاسکو شیپینگ (حمل‌ونقل) از نظر سودآوری و رشد درآمد در وضعیت مطلوبی قرار دارند، در حالی که شرکت‌های فعال در بخش املاک و ساخت‌وساز با چالش‌هایی مانند کاهش درآمد و زیان مواجه شده‌اند.

تحلیل عملکرد این شرکت‌ها نشان می‌دهد که شانگهای به عنوان مرکز مالی و صنعتی چین، موتور محرک اقتصاد ملی و منطقه‌ای است و سهم مهمی در بازارهای جهانی دارد. در مقایسه با میانگین‌های جهانی، درآمد و سود این شرکت‌ها هنوز کمتر از همتایان آمریکایی است، اما روند رو به رشد و مثبت سودآوری، نشانه‌ای از تلاش برای افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری در سطح جهانی است. این تجربه‌ها و مدل‌های موفق می‌توانند برای اقتصادهای در حال توسعه مانند ایران، به ویژه در حوزه‌های بانکداری، فناوری، تجارت الکترونیک، حمل‌ونقل و مدیریت ساخت‌وساز الگویی ارزشمند باشند. در ادامه، اطلاعات دقیق درآمد، سود،  تحلیل تفصیلی درباره این ۱۲ شرکت شانگهای  و همچنین شرکای خاورمیانه‌ای آن‌ها ارائه شده که می‌تواند بینش کاملی برای مطالعات اقتصادی و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک فراهم آورد.

رتبه در شانگهای	نام شرکت	انگلیسی	حوزه فعالیت	رتبه جهانی	درآمد به میلیارد دلار	تغییر درآمد	سود به میلیارد دلار
1	گروه فولاد چین باو	China Baowu Steel Group	فولاد و صنایع فلزی	73	125.1	-۲۰.۴٪	۲.۴۹۷
2	شرکت خودروسازی اس‌ای‌آی‌سی	SAIC Motor	خودروسازی و حمل‌ونقل	138	87.2	-۱۷.۱٪	۲۳۱.۶ میلیون دلار
3	بانک ارتباطات چین	Bank of Communications	بانکداری و مالی	168	75.8	-۳.۷٪	۱۳.۰۰۶
4	شرکت کاسکو شیپینگ	COSCO Shipping	حمل‌ونقل دریایی و لجستیک	212	64.9	+۲۰.۳٪	۵.۸۶۶
5	گروه بیمه چاینا پاسیفیک	China Pacific Insurance (Group)	بیمه و خدمات مالی	251	56.2	+۲۲.۷٪	۶.۲۴۸
6	هلدینگ‌های پی‌دی‌دی	PDD Holdings	تجارت الکترونیک و فناوری	266	54.7	+۵۶.۵٪	۱۵.۶۲۶
7	بانک توسعه پودونگ شانگهای	Shanghai Pudong Development Bank	بانکداری و مالی	309	48.9	-۳.۸٪	۶.۲۸۹
8	گروه عمرانی سوسان	Susun Construction Group	ساخت و ساز و مهندسی	338	45	-۰.۶٪	۹۲۴.۲ میلیون دلار
9	گروه عمرانی شانگهای	Shanghai Construction Group	ساخت و ساز و مهندسی	374	41.7	-۳٪	۳۰۱.۳ میلیون دلار
10	هلدینگ دارویی شانگهای	Shanghai Pharmaceutical Holding	داروسازی و بهداشت	407	38.3	+۴٪	۶۳۲.۷ میلیون دلار
11	گروه فولاد دلونگ شانگهای	Shanghai Delong Steel Group	فولاد و صنایع فلزی	467	34.5	+۰.۳٪	۲۰۷.۱ میلیون دلار
12	گروه گرین‌لند هولدینگ	Greenland Holding Group	توسعه املاک و مستغلات	480	33.5	-۳۴.۲٪	-۲.۱۶۱ (زیان)

جدول شماره ۱: ۱۲ شرکت برتر شانگهای در Fortune Global 500

بررسی مالی ۱۲ شرکت برتر شانگهای در Fortune Global 500 احتمالاً نشان می‌دهد که روندهای سودآوری، رشد درآمد و زیان‌دهی در حوزه‌های مختلف اقتصادی چگونه ممکن است فرصت‌ها و چالش‌هایی برای توسعه اقتصادی ایجاد کنند.

در این میان، گروه هلدینگ پی‌دی‌دی با کسب بیشترین سود خالص (۱۵.۶۲۶ میلیارد دلار) و رشد درآمد چشمگیر (+۵۶.۵٪) احتمالاً نمادی از موفقیت در حوزه تجارت الکترونیک و فناوری است. این موفقیت به نظر می‌رسد که نشان می‌دهد با بهره‌گیری از نوآوری، فناوری و مدل‌های کسب‌وکار نوین، می‌توان به سرعت جایگاه رقابتی قدرتمندی ایجاد کرد. این موضوع برای ایران که در حال توسعه زیرساخت‌های فناوری و اقتصاد دیجیتال است، پیام روشنی دارد: حمایت از استارتاپ‌ها، توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و خلق فضای کسب‌وکاری پویا احتمالاً مسیر پیشرفت اقتصادی را تسریع می‌کند.

بانکداری و نظام مالی که به مثابه ستون فقرات اقتصاد هستند، نقش کلیدی دارند؛ بانک ارتباطات چین با سود قابل توجه اما رشد منفی درآمد، به نظر می‌رسد یادآور چالش‌های تحول دیجیتال و نیاز به افزایش کارایی در این بخش باشد. ایران با توجه به اهمیت تأمین مالی برای صنایع مختلف و کسب‌وکارهای نوپا، احتمالاً به اصلاحات ساختاری، مدرن‌سازی فناوری‌ها و تقویت نهادهای مالی نیاز دارد تا سرمایه‌گذاری‌های مؤثر و پایدار شکل بگیرد.

در حوزه‌های حمل‌ونقل، لجستیک و فولاد، شرکت‌هایی مانند کاسکو شیپینگ که رشد درآمد قابل توجهی (+۲۰.۳٪) داشته‌اند، می‌توانند اهمیت این بخش‌ها در توسعه زیرساخت و پشتیبانی از تولید ملی را نمایان سازند. برای ایران که با تحریم‌ها و موانع دسترسی به بازارهای جهانی مواجه است، تقویت این زنجیره‌ها و ایجاد خودکفایی احتمالاً اهمیت حیاتی خواهد داشت و می‌تواند موجب ایجاد فرصت‌های شغلی و افزایش توان رقابتی شود.

از سوی دیگر، بخش املاک و مستغلات با زیان قابل توجه گروه گرین‌لند هولدینگ، احتمالاً نمایانگر خطرات احتمالی سرمایه‌گذاری بدون مدیریت ریسک و تحولات اقتصادی است. بازار املاک و مستغلات در ایران نیز همواره تحت تأثیر نوسانات قیمتی و تغییر سیاست‌های مالی بوده و تجربه شرکت‌های مشابه در چین می‌تواند در تدوین راهبردهای مدیریت ریسک و برنامه‌ریزی بلندمدت برای توسعه پایدار بخش مسکن و شهرسازی مفید واقع شود.

در کل، این بررسی نشان می‌دهد که ترکیب هم‌زمان فناوری و نوآوری، نظام مالی به‌روز، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک، و همچنین مدیریت دقیق صنعت املاک احتمالاً کلید موفقیت اقتصادی در دوره حاضر باشد. این ترکیب می‌تواند چارچوبی برای تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان اقتصادی ایران فراهم آورد تا با استفاده از تجربه‌های بین‌المللی، رشد پایدار و فراگیر را رقم بزنند. جهت  کمک به تکمیل اطلاعات و تسریع در روند تحلیل خواننده محترم، در ادامه بخشی از همکاری‌ها و پروژه‌های مشنرک این شرکت‌ها با شرکایی از خاورمیانه ذکر می‌شود.

پروژه‌های شرکت‌های برتر شانگهای در خاورمیانه

1. شرکت مستقر در شانگهای:
   China Baowu Steel Group
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   شرکت نفت سعودی آرامکو و صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان (PIF)
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:

در سال ۲۰۲۴ با دو برابر کردن سرمایه‌گذاری، یک شرکت مشترک برای کارخانه تولید فولاد ورق سنگین در شهر صنعتی رأس‌الخیـر عربستان راه‌اندازی شد. Baosteel مالک ۵۰٪ این سرمایه‌گذاری است و آرامکو و PIF هر یک ۲۵٪ سهام دارند. میزان سرمایه‌گذاری اعلام‌شده یک میلیارد دلار است و ظرفیت طرح شامل ۲٫۵ میلیون تن آهن اسفنجی و ۱٫۵ میلیون تن ورق‌های فولادی در سال است. کارخانه در چارچوب ابتکار کمربند و جاده چین و چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان احداث می‌شود.

2. شرکت مستقر در شانگهای:
   SAIC Motor
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   گروه منصور (مصر)
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:

در دسامبر ۲۰۲۴، SAIC Motor و گروه منصور قراردادی به ارزش ۱۳۵ میلیون دلار برای احداث کارخانه تولید خودروهای برند MG  در مصر امضا کردند. ظرفیت اولیه ۵۰ هزار دستگاه در سال است و امکان افزایش تا ۱۰۰ هزار دستگاه وجود دارد؛ بیش از ۴۵٪ از قطعات باید در داخل تأمین شود و تولید از نیمه دوم ۲۰۲۶ آغاز می‌شود.

3. شرکت مستقر در شانگهای:
   Bank of Communications (BOCOM)
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   مرکز مالی بین‌المللی دبی (DIFC)
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:
   این بانک در نوامبر ۲۰۲4 شعبه‌ای در DIFC افتتاح کرد تا خدمات مالی و سرمایه‌گذاری به شرکت‌های چینی و مشتریان خاورمیانه ارائه دهد. BOCOM جزو پنج بانک بزرگ چین است و دارایی‌های مؤسسات خارجی آن تا ژوئن ۲۰۲۴ حدود ۱٫۲۴ تریلیون یوان بوده که حدود ۸٫۸٪ از کل دارایی‌های بانک را تشکیل می‌دهد.

4. شرکت مستقر در شانگهای:
   COSCO Shipping
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   (بندر جده، عربستان)، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، شرکت بنادر ابوظبی
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:
   شرکت تابعه COSCO Shipping Ports در سال ۲۰۲۱ بیست درصد از سهام پایانه «Red Sea Gateway Terminal» در بندر جده را به ارزش ۱۴۰ میلیون دلار خرید و صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان نیز با پرداخت مبلغ مشابه مالک ۲۰٪ دیگر شد. قرارداد بلند‌مدت این پایانه سرمایه‌گذاری ۱٫۷ میلیارد دلاری تا سال ۲۰۵۰ برای اتوماسیون و توسعه ظرفیت ۹ میلیون TEU را پیش‌بینی می‌کند.  در امارات نیز پایانه نیمه‌اتوماتیک CSP Abu Dhabi Terminal که حاصل مشارکت COSCO و بنادر ابوظبی است، با سرمایه‌گذاری ۱٫۱ میلیارد درهم (حدود ۲۹۹ میلیون دلار) توسط COSCO ساخته شد و ظرفیت طراحی ۲٫۵ میلیون TEU دارد.

5. شرکت مستقر در شانگهای:
   China Pacific Insurance (CPIC)
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   اداره سرمایه‌گذاری ابوظبی (ADIA)؛ شرکت بیمه «مدگلف» عربستان
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:

در سال ۲۰۱۳، ADIA با سرمایه‌گذاری ۱۶۰ میلیون دلار حدود ۲٫۷۵٪ از سهام CPIC را خرید که سرمایه شرکت را به ۱٫۳ میلیارد دلار افزایش داد. همچنین در فوریه ۲۰۲۵، بیمه‌گر سعودی مدگلف توافق‌نامه‌هایی با سه شرکت بزرگ چینی از جمله China Pacific Insurance امضا کرد تا با انتقال فناوری و تجربه چینی، محصولات بیمه‌ای جدید برای بازار عربستان و چشم‌انداز ۲۰۳۰ توسعه دهند؛ رقم سرمایه‌گذاری اعلام نشده است.

6. شرکت مستقر در شانگهای:

PDD Holdings (Temu)
شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
شرکت لجستیک EMX (امارات)، گروه DHL
پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:

در ژانویه ۲۰۲۵ پلتفرم Temu با شرکت EMX (بازوی لجستیک 7X) قرارداد همکاری راهبردی امضا کرد. بر اساس این توافق، قابلیت حمل دریایی و خدمات «تحویل و دریافت بسته» (PUDO) برای کاهش هزینه و افزایش انعطاف در امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس گسترش می‌یابد. Temu از سپتامبر ۲۰۲۳ فعالیت خود را در امارات آغاز کرده و اکنون در عربستان، کویت، قطر، بحرین، عمان و اردن نیز فعال است. در آوریل ۲۰۲۵، Temu و DHL نیز تفاهم‌نامه‌ای امضا کردند که بر اساس آن DHL خدمات چندشیوه‌ای و «مدل محلی‑به‑محلی» Temu را در اروپا و خاورمیانه پشتیبانی می‌کند؛ هدف این همکاری، افزایش فروش کسب‌وکارهای کوچک و متوسط و پیش‌بینی شده که در اروپا حدود ۸۰٪ فروش Temu از مدل محلی‑به‑محلی باشد.

7. شرکت مستقر در شانگهای:
   Shanghai Construction Group (SCG)
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   کمیته عالی تحویل و میراث، جام جهانی قطر/ بنیاد قطر
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:

SCG یکی از پیمانکاران سازه ورزشگاه «Education City Stadium» (یا ورزشگاه بنیاد قطر) برای جام جهانی ۲۰۲۲ بود. این شرکت ۵۲ ستون فولادی V‑شکل را در چین طراحی و ساخته و برای نصب به قطر ارسال کرد؛ بزرگ‌ترین ستون‌ها ۱۷ متر ارتفاع و ۱۴ تن وزن داشتند. این پروژه همکاری با مقامات قطری بود و رقم قرارداد اعلام نشد.

8. شرکت مستقر در شانگهای:
   Shanghai Pharmaceutical Holding (SPH)
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   SPH Middle East FZ‑LLC (امارات)
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:
   گزارش سالانه ۲۰۲۴ این شرکت اعلام کرد که طرح گسترش خارج از کشور شامل راه‌اندازی شرکت «SPH Middle East FZ‑LLC» در منطقه آزاد دبی است. این شرکت طی سال ۲۰۲۴ ثبت رسمی شد و فرایند ثبت داروها را آغاز کرد. SPH با تکمیل شبکه آسیای جنوب شرقی و خاورمیانه موفق به ثبت محصولات متعدد در درمان‌های مختلف شده و درآمد فروش خارجی شرکت در سال ۲۰۲۴ به ۳٫۹۶۷ میلیارد یوان (رشد ۲۴٫۵۳٪) رسید.

9. شرکت مستقر در شانگهای:
   Shanghai Delong Steel Group
   شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
   Steelinvest (بلژیک)؛ وزارتخانه‌های عربستان و امارات
   پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:

در فوریه ۲۰۲۵، Delong Steel و شرکت بلژیکی Steelinvest شرکت مشترکی به نام Ziming SG Global در دبی تأسیس کردند. این شرکت قرار است صادرات محصولات نیمه‌ساخته و ساخته‌شده Delong را مدیریت کند و هدف بلندمدت آن دستیابی به تولید سالانه پنج میلیون تن فولاد است. همچنین در سال ۲۰۲۲، سرمایه‌گذاران چینی Delong Group و Tianjin TEDA Investment Holding با طرف‌های سعودی توافق کردند تا یک پارک صنعتی فولاد به ظرفیت ده میلیون تن در سال در عربستان بسازند. در ژوئن ۲۰۲۴، شرکت اماراتی «Emirates Steel Arkan» و Delong Steel Group تفاهم‌نامه‌ای برای احداث کارخانه تولید مواد اولیه کم‌کربن و کاهش انتشار کربن در تولید فولاد امضا کردند؛ جزئیات مالی در دسترس نیست.

10. شرکت مستقر در شانگهای:
    Greenland Holding Group
    شریک یا محل همکاری در خاورمیانه:
    سرمایه‌گذار راهبردی کویتی (Al Waseet International) و صندوق‌های مستقل منطقه
    پروژه مشترک و ارقام رسانه‌ای:
    شرکت تابعه Greenland Hong Kong در آوریل ۲۰۱۶ با «Kuwait Strategic Investor» توافق کرد تا یک صندوق املاک و مستغلات به ارزش ۸ میلیارد دلار ایجاد کند. این صندوق قرار است در دارایی‌های مسکونی و تجاری درجه یک سرمایه‌گذاری کند و با چند صندوق ثروت مستقل خاورمیانه همکاری عمیق داشته باشد. طبق گزارش بعدی، مرحله نخست این صندوق ۳۰۰ میلیون دلار سرمایه جذب کرد. شرکت کویتی در مقابل سهام ترجیحی قابل تبدیل دریافت کرد و Greenland ۴۱٪ از پروژه هتلی در نیویورک را به دست آورد.

به طور خلاصه حوزه‌های غالب همکاری اقتصادی چین (شانگهای) در خاورمیانه شامل صنایع فولاد، خودروسازی، بانکداری، حمل و نقل، بیمه و داروسازی است. شرکت‌های چینی مانند Baosteel و Delong Steel در پروژه‌های مشترک فولادی با کشورهای عربی سرمایه‌گذاری‌های کلانی انجام داده‌اند، از جمله سرمایه‌گذاری یک میلیارد دلاری در کارخانه تولید فولاد ورق سنگین در عربستان. SAIC Motor نیز در مصر قراردادی ۱۳۵ میلیون دلاری برای تولید خودروهای MG امضا کرده است. همچنین، در زمینه‌های دیگر، شرکت‌های چینی با همکاری بانک‌ها و شرکت‌های لجستیکی در خاورمیانه، همچون COSCO Shipping و China Pacific Insurance (CPIC)، پروژه‌های بزرگی برای گسترش زیرساخت‌ها، خدمات مالی و انتقال فناوری راه‌اندازی کرده‌اند. ناگفته پیداست که پروژه‌های مذکور صرفا بخشی از شراکت‌های منطقه‌ای شرکت‌های مستقر در شانگهای می‌باشد که رسانه‌ای شده‌اند.

سطح نشست‌ها و جلسات مشترک

در این بخش به­منظور پی بردن به اهمیت شهرداری و کمیته حزب در شانگهای ، به برخی از دیدارهای مسئولان عالی‌رتبه کشورهای دیگر با شهردار و دبیر کمیته حزب اشاره می‌شود.

⦁ در ۱۴ و ۱۵ مه ۲۰۲۳، شهردار شانگهای گونگ ژنگ و دبیر کمیته حزب شانگهای چن جینینگ با لارنس ونگ، معاون نخست‌وزیر و وزیر دارایی سنگاپور، درباره همکاری در حوزه شهر هوشمند، پروژه‌های نوآورانه، خدمات مالی و همکاری دانشگاهی صحبت کردند.

⦁ در ۲۵ اوت ۲۰۲۵، گونگ ژنگ با خالد الفالح، وزیر سرمایه‌گذاری عربستان، هم‌افزایی سرمایه‌گذاری و افزایش همکاری‌های کمیته مشترک سعودی-چینی را بررسی کردند و کارگاه «زنجیره صنعتی چین-عربستان» برگزار شد.

⦁ در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۵، دبیر کمیته حزب، چن جینینگ، با نخست‌وزیر ویتنام فام مینه چینه درباره همکاری‌های شهری، تجارت مالی، توسعه سبز، دیجیتال و گردشگری صحبت کردند.

⦁ در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۵، چن جینینگ با نخست‌وزیر نیوزیلند کریستوفر لاکسون دیدار کرد و درباره توسعه روابط اقتصادی و فرهنگی و پایبندی نیوزیلند به سیاست چین واحد گفتگو شد.

⦁  در تیر ۱۴۰۴ (ژوئیه ۲۰۲۵)، دیدار مهمی بین دبیر کمیته حزب شانگهای چن جینینگ و نخست‌وزیر استرالیا آنتونی آلبانیزی برگزار شد. آنها درباره تقویت همکاری‌های اقتصادی و تجاری و توسعه روابط صحبت کردند.

همان‌گونه که موارد مذکور نشان می‌دهد، برخلاف تصور نخبه و کارگزار ایرانی که سطح نشست‌ها را به دیدار شهردار-شهردار می‌کاهند و اساساً برای کمیته حزب در این شهر نیز شانیتی قائل نیستند یا به دلیل فقدان همتا در نظام اداری ایران توان ارتباط‌گیری ندارند، در ادامه پیشنهاداتی ارائه می‌شود که احتمالاً در این زمینه نیز کارگشا باشد.

نتیجه‌گیری و توصیه‌های راهبردی

شهرداری شانگهای ساختار پیچیده و چندلایه‌ای دارد؛ جایی که قدرت سیاسی بیشتر در اختیار کمیته حزب کمونیست و دبیر آن است، اما هیئت دولت شهری مسئول اجرای تصمیمات و مدیریت روزمره شهر است. اگرچه این دوگانگی بوروکراسی را افزایش می‌دهد، اما با نظارت دقیق حزب توانسته ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در اداره شهر ایجاد کند. شانگهای به عنوان آزمایشگاه اصلاحات اقتصادی، فرصت‌های ویژه‌ای برای سرمایه‌گذاری خارجی فراهم آورده است.

برای فعالان اقتصادی و مدیران دولتی، آشنایی با ساختار سیاسی و اداری شانگهای اهمیت ویژه‌ای دارد:

⦁ باید بدانند تصمیم‌گیری‌های کلان در دست کمیته حزب شهری است و اجرای آن به دولت وابسته است، پس ارتباط موثر با هر دو بخش ضروری است.

⦁ استفاده از ظرفیت مناطق آزاد تجاری، منطقه لینگانگ و پارک فناوری ژانگجیانگ می‌تواند مزیت رقابتی برای کسب‌وکارها ایجاد کند و بهره‌مندی از معافیت‌های مالیاتی و فرصت‌های خاص آن‌ها اهمیت دارد.

⦁ بر اساس تجربه سایر کشورها، جلسات مشترک با مسئولان شهرداری و کمیته حزب در شانگهای حتی در سطح رأس قوه مجریه موجه به نظر می‌رسد. نشست‌هایی که صرفاً در سطح شهرداران برگزار می‌شود اگرچه لازم است اما از آنجا که برآمده از نگاه تقلیل‌گرا و ناآشنا با ساختار چینی است، به انتفاع دوجانبه نمی‌انجامد.

⦁ اصل در روابط تجاری با شانگهای، می‌بایست نگاه بلند‌مدت باشد. شانگهای از آنجا که آزمایشگاه اصلاحات و همچنین سکوی پرتاب رهبران حزب بوده همواره به شکل قطب‌نمای تحولات آینده چین عمل کرده‌است. بنابراین رصد دقیق برنامه‌ها و عملکرد دولت شهری شانگهای و برقراری روابط تجاری با آن صرفا به سوددهی کوتاه‌مدت نخواهد انجامید.

⦁ و در آخر پیشنهاد می‌شود که جهت همکاری‌های مشترک با شرکت‌های مستقر در شانگهای که عملاً تابع دولت شهری هستند، علاوه بر الگوهای ذکر شده در بخش شرکت­های برتر شانگهای و محدودیت‌های تحریمی، به مقتضیات بوم و اقتصاد ایران توجه گردد.