این گزارش به تحلیل ساختار، عملکرد و تاریخچه نهادهای مرتبط با شهرداری شانگهای می‌پردازد و با بررسی نقش افراد کلیدی و نقاط عطف مدیریتی، درس‌های عملی برای شهرداری‌های ایران ارائه می‌دهد. همچنین، فرصت‌های همکاری و تجربیات مشترک با کشورهای دیگر، از جمله کشورهای عربی، مورد بررسی قرار می‌گیرد.

تاریخچه شانگهای: از دهکده ماهیگیری تا کلان‌شهر جهانی

تاریخ شانگهای، داستانی پرفرازونشیب از دگرگونی یک دهکده کوچک ماهیگیری به یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین کلان‌شهرهای جهان است. این شهر که نامش به معنای بر فراز دریا است، شاهد سلسله‌های امپراتوری، استعمار، انقلاب کمونیستی و جهش اقتصادی حیرت‌انگیز بوده است.

آغاز (تا قرن نوزدهم)

• ریشه‌های باستانی:  شانگهای برای قرن‌ها یک شهر کوچک و کم‌اهمیت در دلتای حاصلخیز رود یانگ‌تسه بود. ریشه‌های آن به عنوان یک دهکده ماهیگیری و تولیدکننده نمک به دوران سلسله سونگ (۹۶۰-۱۲۷۹ میلادی) بازمی‌گردد.
• تبدیل به شهر:  در سال ۱۲۹۲ میلادی، در دوران سلسله یوان، شانگهای رسماً به عنوان یک شهر شهرستانی تأسیس شد. ساخت دیوارهای شهر در قرن شانزدهم برای دفاع در برابر دزدان دریایی ژاپنی، به آن هویت شهری مستحکم‌تری بخشید. موقعیت آن در دهانه رود یانگ‌تسه به تدریج آن را به یک بندر تجاری منطقه‌ای، به ویژه برای پنبه، تبدیل کرد.

نقطه عطف: جنگ تریاک و دوران امتیازها (۱۸۴۲ – ۱۹۳۷)

این دوره، مهم‌ترین نقطه عطف در تاریخ شانگهای و سرآغاز تبدیل آن به یک شهر بین‌المللی بود.

• تجاری‌سازی اجباری:  پس از شکست چین در اولین جنگ تریاک، بریتانیا این کشور را مجبور به امضای پیمان نانجینگ در سال ۱۸۴۲ کرد. بر اساس این پیمان، شانگهای به عنوان یکی از پنج بندر پیمان به روی تجارت خارجی باز شد. این رویداد، تاریخ شهر را برای همیشه تغییر داد.

تصویری از جنگ تریاک

• ایجاد مناطق امتیازی:  قدرت‌های غربی (ابتدا بریتانیا، سپس فرانسه و آمریکا) مناطقی را در شانگهای تحت کنترل خود درآوردند که به مناطق امتیازی (Concessions) معروف شدند. این مناطق از حاکمیت قانون چین خارج بودند و توسط شوراهای شهری خارجی اداره می‌شدند. این ساختار منحصربه‌فرد، سیل تجار، ماجراجویان و مبلغان مذهبی خارجی را به شهر سرازیر کرد.
• عصر طلایی اول:  از اواخر قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۳۰، شانگهای یک دوره رشد انفجاری را تجربه کرد. این شهر به بزرگ‌ترین مرکز تجاری و مالی شرق آسیا تبدیل شد و به «پاریس شرق» یا «مروارید شرق» شهرت یافت. معماری اروپایی در منطقه باند (The Bund) ، ظهور بانک‌ها، شرکت‌های تجاری، کلوب‌های شبانه و همچنین فعالیت‌های غیرقانونی و باندهای تبهکاری، چهره‌ای چندملیتی و پر زرق‌وبرق به شهر بخشید. در همین دوره، حزب کمونیست چین در سال ۱۹۲۱ در منطقه امتیاز فرانسه در شانگهای تأسیس شد.

دوران جنگ و انقلاب (۱۹۳۷ – ۱۹۹۰)

دوران طلایی شانگهای با تهاجم ژاپن به طرز غم‌انگیزی به پایان رسید.

• اشغال توسط ژاپن:  در سال ۱۹۳۷، نبرد شانگهای، یکی از خونین‌ترین نبردهای جنگ دوم چین و ژاپن، رخ داد و شهر به اشغال نیروهای ژاپنی درآمد. این اشغال تا پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ ادامه یافت و به اقتصاد و زندگی اجتماعی شهر آسیب جدی وارد کرد.
• حاکمیت کمونیست‌ها:  با پیروزی حزب کمونیست در جنگ داخلی چین در سال ۱۹۴۹، شانگهای تحت کنترل دولت جدید قرار گرفت. بسیاری از شرکت‌های خارجی و نخبگان مالی شهر را ترک کردند. دولت کمونیستی با محدود کردن تجارت خارجی، نفوذ بین‌المللی شانگهای را کاهش داد و تمرکز را بر تبدیل آن به یک قطب صنعتی برای تأمین نیازهای داخلی کشور گذاشت. برای دهه‌ها، شانگهای اگرچه یک مرکز صنعتی مهم باقی ماند، اما از جایگاه جهانی خود فاصله گرفت و درخشش گذشته را از دست داد.

رنسانس مدرن: اصلاحات اقتصادی و جهش به آینده (۱۹۹۰ تاکنون)

دهه ۱۹۹۰ سرآغاز دومین عصر طلایی و تحولی شگرف در تاریخ شانگهای بود.

• تصمیم استراتژیک دنگ شیائوپینگ:  در سال ۱۹۹۰، رهبر چین، دنگ شیائوپینگ، تصمیمی تاریخی گرفت و شانگهای را به عنوان «سر اژدهای» اصلاحات اقتصادی چین معرفی کرد. دولت مرکزی اجازه اصلاحات اقتصادی گسترده و توسعه منطقه پودونگ (Pudong) را صادر کرد.

پودونگ در سال 1990

• معجزه پودونگ:  منطقه‌ای که تا پیش از آن زمین‌های کشاورزی بود، در عرض چند دهه به جنگلی از آسمان‌خراش‌های مدرن و نماد قدرت اقتصادی جدید چین تبدیل شد. برج مروارید شرقی، برج جین مائو و برج شانگهای (بلندترین ساختمان چین) همگی در این منطقه سر برآوردند.
• بازگشت به جایگاه جهانی:  از آن زمان تاکنون، شانگهای با سرعتی بی‌سابقه رشد کرده است. این شهر میزبان بزرگ‌ترین بندر کانتینری جهان است و به عنوان یک مرکز پیشرو در امور مالی، تجارت، فناوری و نوآوری در سطح جهانی شناخته می‌شود. امروزه شانگهای تلفیقی از تاریخ غنی و مدرنیته‌ای خیره‌کننده است؛ جایی که معابد باستانی و باغ‌های کلاسیک در کنار آسمان‌خراش‌ها قرار گرفته‌اند و این شهر بار دیگر به عنوان یکی از پویاترین و مهم‌ترین شهرهای جهان می‌درخشد.

نهادهای مرتبط با شهرداری شانگهای و اهمیت آن‌ها

شانگهای، به عنوان یکی از بزرگترین کلان‌شهرهای جهان و مرکز اقتصادی چین، نمونه‌ای برجسته از حکمرانی شهری مدرن است. موفقیت این شهر در مدیریت رشد سریع، توسعه زیرساخت‌های پیشرفته و اجرای سیاست‌های کلان ملی، ریشه در ساختار منسجم و کارآمد نهادهای شهرداری آن دارد. این نهادها در چارچوب یک سیستم سیاسی متمرکز فعالیت می‌کنند که در آن، دولت مرکزی خط‌مشی‌های اصلی را تعیین کرده و شهرداری‌ها مسئولیت اجرا و تطبیق این سیاست‌ها با شرایط محلی را بر عهده دارند.

نقش کلیدی نهادها در برنامه‌ریزی شهری بر پایه سیستم متمرکز چین
در سیستم حکمرانی چین، شهرداری شانگهای نه تنها یک نهاد اداری محلی، بلکه بازوی اجرایی دولت مرکزی در یکی از استراتژیک‌ترین مناطق کشور است. این نهادها وظیفه دارند تا سیاست‌های ملی مانند صنعتی‌سازی، اصلاحات اقتصادی و توسعه پایدار را در مقیاس شهری پیاده‌سازی کنند. این ساختار متمرکز، هماهنگی بی‌نظیری میان برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، اجتماعی و فضایی ایجاد می‌کند و به شانگهای اجازه می‌دهد پروژه‌های عظیم زیرساختی را با سرعت و کارایی بالا به سرانجام برساند.

اهمیت در اجرای سیاست‌های ملی (صنعتی‌سازی، اصلاحات اقتصادی و پایداری)
شانگهای همواره پیشگام اجرای اصلاحات اقتصادی در چین بوده است. از ایجاد منطقه ویژه اقتصادی پودونگ در دهه ۱۹۹۰ تا تبدیل شدن به یک مرکز مالی و فناوری جهانی، نهادهای شهرداری نقش محوری در جذب سرمایه‌گذاری خارجی، توسعه صنایع پیشرفته و مدیریت گذار از یک اقتصاد صنعتی سنتی به یک اقتصاد مبتنی بر خدمات و نوآوری داشته‌اند. امروزه نیز این نهادها در خط مقدم اجرای سیاست‌های ملی مرتبط با پایداری، کاهش آلاینده‌ها و ساخت شهرهای هوشمند قرار دارند.

الگویی برای مدیریت رشد سریع شهری، کنترل مهاجرت و توسعه زیرساخت‌ها
تجربه شانگهای در مدیریت چالش‌های ناشی از رشد سریع شهری، از جمله کنترل جمعیت، تأمین مسکن، توسعه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت منابع، آن را به یک الگوی مطالعاتی برای بسیاری از شهرهای در حال توسعه، از جمله شهرهای ایران، تبدیل کرده است. این شهر توانسته است با استفاده از ابزارهای برنامه‌ریزی دقیق و نهادهای کارآمد، از گسترش بی‌رویه جلوگیری کرده و توسعه‌ای متوازن و هماهنگ را دنبال کند.

نهادهای کلیدی شهرداری شانگهای و نقش آن‌ها در برنامه‌ریزی

موفقیت شانگهای در حکمرانی شهری، حاصل همکاری و هماهنگی میان چندین نهاد تخصصی است که هر یک وظایف مشخصی را بر عهده دارند. در ادامه، به معرفی مهم‌ترین این نهادها و نقش آن‌ها پرداخته می‌شود.

کمیسیون شهرداری شانگهای برای مسکن و توسعه شهری-روستایی

کمیسیون شهرداری شانگهای برای مسکن و توسعه شهری-روستایی (Shanghai Municipal Commission of Housing and Urban-Rural Development)  یکی از اصلی‌ترین بازوهای اجرایی شهرداری در زمینه ساخت‌وساز و توسعه فیزیکی شهر است.

• وظایف:  مسئولیت اصلی این نهاد، مدیریت کلان صنعت ساخت‌وساز، نظارت بر پروژه‌های عمرانی، تدوین و اجرای سیاست‌های مرتبط با مسکن (اعم از مسکن اجتماعی و بازار آزاد) و پیشبرد برنامه‌های نوسازی بافت‌های فرسوده و محله‌های قدیمی است. همچنین، این کمیسیون بر توسعه هماهنگ مناطق شهری و روستایی حومه شانگهای نظارت دارد.
• اهمیت:  اهمیت این کمیسیون در اجرای پروژه‌هایی است که کیفیت زندگی شهروندان را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهد. با اجرای استانداردهای ساخت‌وساز پایدار، مدیریت تراکم شهری از طریق برنامه‌های مسکن و احیای مناطق تاریخی، این نهاد به دنبال دستیابی به توسعه‌ای متوازن و انسانی است.

اداره برنامه‌ریزی، زمین و منابع شهرداری شانگهای

اداره برنامه‌ریزی، زمین و منابع شهرداری شانگهای (Shanghai Municipal Bureau of Planning and Natural Resources) مسئولیت مدیریت ارزشمندترین دارایی شهر، یعنی زمین و همچنین برنامه‌ریزی فضایی بلندمدت را بر عهده دارد.

• وظایف:  وظایف این نهاد شامل تهیه و تدوین طرح‌های جامع و تفصیلی شهری، نظارت بر کاربری اراضی، مدیریت منابع طبیعی مانند آب و فضای سبز، و صدور مجوزهای لازم برای توسعه‌های شهری است. این اداره با استفاده از ابزارهای دقیق نقشه‌برداری و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی  (GIS)، تخصیص بهینه زمین را برای کاربری‌های مختلف (مسکونی، تجاری، صنعتی، فضای سبز) تضمین می‌کند.
• اهمیت:  این اداره نقش کلیدی در تنظیم الگوی گسترش شهری و جلوگیری از پراکندگی بی‌رویه دارد. توسعه مناطقی مانند پودونگ، که شانگهای را به یک مرکز مالی جهانی تبدیل کرد، نتیجه مستقیم برنامه‌ریزی‌های استراتژیک و مدیریت کارآمد زمین توسط این نهاد بوده است.

کمیسیون برنامه‌ریزی شهرداری شانگهای

کمیسیون برنامه‌ریزی شهرداری شانگهای (Shanghai Municipal Planning Commission) در سطحی بالاتر از اداره برنامه‌ریزی عمل کرده و وظیفه هماهنگی میان ابعاد مختلف توسعه را بر عهده دارد.

• وظایف:  این نهاد به دنبال ادغام و یکپارچه‌سازی برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، اجتماعی و شهری است. در حالی که اداره برنامه‌ریزی بر جنبه‌های فیزیکی و فضایی تمرکز دارد، این کمیسیون اطمینان حاصل می‌کند که طرح‌های شهری با اهداف کلان اقتصادی (مانند رشد صنایع خاص) و اجتماعی (مانند توزیع عادلانه خدمات) همسو باشند.
• اهمیت:  قدرت این کمیسیون در توانایی آن برای ایجاد یک چشم‌انداز مشترک و هماهنگ برای آینده شهر نهفته است. این ادغام سه‌گانه برنامه‌ریزی، از اتخاذ تصمیمات بخشی و ناهماهنگ جلوگیری کرده و تضمین می‌کند که تمام جنبه‌های توسعه به صورت یکپارچه دیده شوند.

موسسه چین برای حکمرانی شهری  

موسسه چین برای حکمرانی شهری  (China Institute for Urban Governance – CIUG) که با همکاری دانشگاه جیائو تانگ شانگهای و شهرداری تأسیس شده، یک نهاد پژوهشی و مشاوره‌ای است.

• وظایف: CIUG به انجام تحقیقات پیشرفته در زمینه مسائل پیچیده شهری مانند پایداری، شهرهای هوشمند، مدیریت بحران و مشارکت شهروندی می‌پردازد. این موسسه به مدیران شهری مشاوره‌های تخصصی مبتنی بر شواهد علمی ارائه می‌دهد و به تربیت نسل جدیدی از متخصصان حکمرانی شهری کمک می‌کند.
• اهمیت:  این موسسه به عنوان یک پل ارتباطی میان دنیای آکادمیک و عرصه سیاست‌گذاری عمل می‌کند. با تبدیل دانش نظری به راه‌حل‌های عملی، CIUG  به شهرداری شانگهای کمک می‌کند تا همواره در مرزهای دانش حکمرانی شهری حرکت کرده و از نوآوری برای حل مشکلات خود استفاده کند.

موسسه برنامه‌ریزی و طراحی شهری شانگهای

موسسه برنامه‌ریزی و طراحی شهری شانگهای (Shanghai Urban Planning and Design Research Institute – SUPDRI) بازوی فنی و طراحی شهرداری در زمینه پروژه‌های بزرگ شهری است.

• وظایف: SUPDRI مسئولیت تهیه طرح‌های مفهومی و اجرایی برای پروژه‌های بزرگ مقیاس، از طراحی مناطق جدید شهری گرفته تا طراحی فضاهای عمومی و زیرساخت‌های کلیدی را بر عهده دارد. این موسسه همچنین تحقیقات گسترده‌ای در زمینه روندهای شهرسازی و معماری انجام می‌دهد.
• اهمیت:  نقش این موسسه در شکل‌دهی به چهره فیزیکی شانگهای مدرن غیرقابل انکار است. پروژه‌های نمادینی مانند طراحی سایت نمایشگاه جهانی اکسپو ۲۰۱۰، توسعه منطقه تجاری مرکزی هونگچیائو و طراحی بسیاری از پارک‌ها و میدان‌های شهری، از دستاوردهای این موسسه است.

کمیسیون توسعه و اصلاحات شهرداری شانگهای

کمیسیون توسعه و اصلاحات شهرداری شانگهای (Shanghai Municipal Development & Reform Commission) قدرتمندترین نهاد اقتصادی شهرداری است و به عنوان دولت کوچک در حوزه برنامه‌ریزی اقتصادی عمل می‌کند.

• وظایف:  این نهاد مسئول تدوین برنامه‌های پنج‌ساله توسعه اقتصادی و اجتماعی شهر، تصویب پروژه‌های سرمایه‌گذاری بزرگ (اعم از دولتی و خصوصی)، تنظیم قیمت‌ها برای خدمات ضروری و نظارت بر اجرای اصلاحات اقتصادی است.
• اهمیت:  این کمیسیون تضمین می‌کند که رشد اقتصادی شهر با توسعه زیرساخت‌ها و گسترش فیزیکی آن هماهنگ باشد. با هدایت سرمایه‌گذاری‌ها به سمت صنایع استراتژیک و نظارت بر پروژه‌های کلان، این نهاد نقشی حیاتی در حفظ پویایی اقتصادی و رقابت‌پذیری جهانی شانگهای ایفا می‌کند.

افراد مطرح در روند توسعه تاریخی شهرداری شانگهای

توسعه شانگهای مدرن تنها محصول نهادهای کارآمد نبوده، بلکه توسط رهبران و مدیران شهری آینده‌نگری هدایت شده است که توانستند چشم‌اندازهای بلندپروازانه‌ای را به واقعیت تبدیل کنند. این افراد با داشتن ارتباطات قوی با دولت مرکزی،  حمایت‌های سیاسی و منابع مالی لازم را برای اجرای پروژه‌های تحول‌آفرین جلب کردند.

ژو رونگ‌جی  (Zhu Rongji)

• دوران مسئولیت:  شهردار شانگهای (۱۹۸۷-۱۹۹۱)
• دستاوردها: ژو رونگ‌جی به عنوان معمار بازسازی مدرن شانگهای شناخته می‌شود. مهم‌ترین و ماندگارترین اقدام او، آغاز پروژه عظیم توسعه منطقه پودونگ بود. تا پیش از آن، پودونگ منطقه‌ای کشاورزی و توسعه‌نیافته در شرق رودخانه هوانگ‌پو بود. ژو با درک عمیق از اقتصاد و با حمایت دولت مرکزی به رهبری دنگ شیائوپینگ، چشم‌انداز تبدیل این منطقه به یک مرکز مالی، تجاری و فناوری جهانی را مطرح کرد. او با ارائه معافیت‌های مالیاتی جذاب، ایجاد زیرساخت‌های مدرن و کاهش بوروکراسی، توانست سیل سرمایه‌گذاری‌های خارجی و داخلی را به این منطقه سرازیر کند. این اقدام نه تنها چهره شانگهای را برای همیشه تغییر داد، بلکه به الگویی برای توسعه مناطق ویژه اقتصادی در سراسر چین تبدیل شد.

جیانگ زمین  (Jiang Zemin)

• دوران مسئولیت:  شهردار شانگهای (۱۹۸۵-۱۹۸۷) و دبیر حزب کمونیست در شانگهای (۱۹۸۷-۱۹۸۹)
• دستاوردها:  جیانگ زمین، که بعدها به رهبری کل چین رسید، در دوران مسئولیت خود در شانگهای بر مدرن‌سازی زیرساخت‌ها و صنایع تمرکز کرد. او پایه‌های لازم برای جهش اقتصادی دهه ۱۹۹۰ را بنا نهاد. اقدامات او شامل بهبود سیستم حمل‌ونقل شهری، نوسازی کارخانه‌های قدیمی و تقویت روابط بین‌المللی شانگهای بود. دوران مدیریت او در شانگهای، سکوی پرتابی برای او جهت رسیدن به بالاترین سطوح رهبری در چین بود و این تجربه، درک عمیقی از اهمیت شهرها به عنوان موتورهای رشد اقتصادی ملی به او بخشید.

هان ژنگ  (Han Zheng)

• دوران مسئولیت:  شهردار شانگهای (۲۰۰۳-۲۰۱۲)
• دستاوردها:  هان ژنگ در دورانی مسئولیت را بر عهده گرفت که شانگهای به یک کلان‌شهر جهانی تبدیل شده بود، اما با چالش‌های جدیدی مانند پایداری، کیفیت زندگی و رقابت بین‌المللی روبرو بود. بزرگترین دستاورد او، میزبانی موفقیت‌آمیز نمایشگاه جهانی اکسپو ۲۰۱۰ با شعار “شهر بهتر، زندگی بهتر” بود. این رویداد عظیم، فرصتی برای بازآفرینی شهری، بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی (به ویژه توسعه شبکه مترو)، ارتقای استانداردهای زیست‌محیطی و تقویت جایگاه بین‌المللی شانگهای بود. هان ژنگ همچنین بر توسعه صنایع خدماتی مدرن، اقتصاد خلاق و تبدیل شانگهای به یک «شهر جهانی» (Global City)  با استانداردهای بالای زندگی تمرکز کرد.

نقش شی جین پینگ در گسترش شانگهای  (Xi Jinping)
شی جین پینگ، رهبر فعلی چین، اگرچه شهردار شانگهای نبوده، اما به عنوان دبیر حزب کمونیست در این شهر  (در سال ۲۰۰۷) برای دوره‌ای کوتاه خدمت کرد. با این حال، تأثیر او بر توسعه شانگهای در دوران رهبری ملی‌اش بسیار عمیق و استراتژیک بوده است.

• ابتکارات کلیدی:  شی جین پینگ چندین ابتکار ملی را معرفی کرده که شانگهای در مرکز اجرای آن‌ها قرار دارد.  منطقه آزاد تجاری شانگهای (Shanghai Free-Trade Zone) که در سال ۲۰۱۳ تأسیس شد، یک آزمایشگاه ملی برای اصلاحات اقتصادی و مالی است که به دنبال تسهیل تجارت بین‌المللی،
  آزادسازی نرخ بهره و گشایش بیشتر بخش خدمات به روی سرمایه‌گذاری خارجی است.

منطقه آزاد تجاری شانگهای

• بورس نوآوری علم و فناوری(STAR Market): در سال ۲۰۱۹، با دستور مستقیم شی جین پینگ، این بورس در شانگهای راه‌اندازی شد تا به شرکت‌های فناوری پیشرفته چینی کمک کند سرمایه جذب کرده و با بورس نزدک (NASDAQ) رقابت کنند. این اقدام، جایگاه شانگهای را به عنوان یک مرکز اصلی فناوری و نوآوری تقویت کرد.

شاخص ترکیبی شانگهای

• استراتژی یکپارچه‌سازی دلتای رودخانه یانگ تسه:  این استراتژی ملی که توسط شی جین پینگ هدایت می‌شود، به دنبال ایجاد یک خوشه شهری جهانی با محوریت شانگهای است. این طرح بر هماهنگی اقتصادی، توسعه زیرساخت‌های مشترک و حفاظت از محیط زیست در کل منطقه تأکید دارد و نقش رهبری شانگهای را در اقتصاد منطقه‌ای و ملی تثبیت می‌کند.

بررسی عملکرد شهرداران اخیر شانگهای: گونگ ژنگ و یینگ یونگ

• شانگهای، به عنوان پایتخت اقتصادی چین، همواره توسط چهره‌های برجسته و تأثیرگذار در حزب کمونیست چین اداره شده است. شهرداران این کلان‌شهر نه تنها مدیران اجرایی یک شهر، بلکه بازیگران کلیدی در صحنه سیاست و اقتصاد ملی هستند. در ادامه، گزارشی درباره شهردار فعلی، گونگ ژنگ، و شهردار پیشین، یینگ یونگ، ارائه می‌شود.

شهردار فعلی: گونگ ژنگ  (Gong Zheng)

• دوران تصدی:  از مارس ۲۰۲۰ تاکنون

• پیشینه و مسیر شغلی: گونگ ژنگ یک تکنوکرات کارآزموده با سوابق گسترده در حوزه‌های اقتصادی و گمرکی است که در میانه بحران جهانی کووید-۱۹ سکان شهرداری شانگهای را به دست گرفت.

گمرک و اقتصاد:  گونگ ژنگ بخش قابل توجهی از دوران حرفه‌ای خود را در اداره کل گمرک چین سپری کرد و پله‌های ترقی را از معاونت یک شعبه محلی تا معاونت کل اداره گمرک چین (۲۰۰۳-۲۰۰۸) طی نمود. این تجربه، درک عمیقی از تجارت بین‌المللی، لجستیک و امور مالی به او بخشید که برای مدیریت شهری مانند شانگهای، که بزرگترین بندر کانتینری جهان را در خود جای داده، بسیار حیاتی است.

تجربه مدیریتی در استان‌های کلیدی:  پیش از آمدن به شانگهای، گونگ در دو استان مهم چین سابقه مدیریتی درخشانی داشت:

• معاون فرماندار ژجیانگ: (Zhejiang)از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ در این استان که به قطب تجارت الکترونیک و شرکت‌های خصوصی چین (مانند علی‌بابا) شهرت دارد، خدمت کرد.
• دبیر حزب و فرماندار شاندونگ:(Shandong)او ابتدا به عنوان دبیر حزب شهر ساحلی و مهم جینان منصوب شد و سپس در سال ۲۰۱۷ به مقام فرمانداری استان شاندونگ، یکی از بزرگترین اقتصادهای استانی چین رسید.

• اولویت‌ها و سیاست‌های کلیدی او در شانگهای:

• بازگشایی و تقویت اقتصاد پس از کووید-۱۹: مهم‌ترین چالش گونگ ژنگ در ابتدای کار، مدیریت پیامدهای اقتصادی و اجتماعی ناشی از همه‌گیری کرونا بود. او بر بازگشایی اقتصادی شهر، جذب مجدد سرمایه‌گذاری‌های خارجی و تثبیت جایگاه شانگهای به عنوان یک قطب مالی جهانی تمرکز کرد.
• اقتصاد دیجیتال و نوآوری: گونگ ژنگ تأکید ویژه‌ای بر تسریع تحول دیجیتال در شانگهای دارد. او به دنبال تقویت جایگاه شهر به عنوان یک مرکز جهانی برای نوآوری در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی و مدارهای مجتمع (نیمه‌هادی‌ها) است.
• بهبود محیط کسب‌وکار: او سیاست‌های متعددی را برای تسهیل فعالیت‌های تجاری، کاهش بوروکراسی و ارائه خدمات بهتر به شرکت‌های داخلی و خارجی به اجرا گذاشته است. هدف اصلی، حفظ جذابیت شانگهای برای سرمایه‌گذاران بین‌المللی در مواجهه با رقابت‌های جهانی است.

توسعه پایدار و کیفیت زندگی:  همسو با طرح جامع شانگهای ۲۰۳۵، دولت گونگ ژنگ به اجرای پروژه‌های زیست‌محیطی، گسترش فضاهای سبز و بهبود خدمات عمومی برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ادامه داده است.

گونگ ژنگ به عنوان یک مدیر اجرایی عمل‌گرا و متخصص در امور اقتصادی شناخته می‌شود که وظیفه اصلی او، هدایت شانگهای در دوران پساکرونا و تقویت مزیت‌های رقابتی آن در یک محیط پیچیده جهانی است.

شهردار پیشین: یینگ یونگ  (Ying Yong)

• دوران تصدی:  از ژانویه ۲۰۱۷ تا مارس ۲۰۲۰

• پیشینه و مسیر شغلی: یینگ یونگ یک حقوقدان و از چهره‌های نزدیک به رئیس‌جمهور شی جین پینگ است که دوران مدیریت او در شانگهای با ثبات اقتصادی و تمرکز بر اصلاحات حقوقی و اجتماعی همراه بود.

متخصص در امور حقوقی و قضایی:  برخلاف بسیاری از رهبران چینی، یینگ یونگ سابقه طولانی در سیستم قضایی و امنیتی دارد. او برای سال‌ها در مناصب مختلفی از جمله رئیس دادگاه عالی و رئیس پلیس استان ژجیانگ خدمت کرده است.

همکاری نزدیک با شی جین پینگ:  مهم‌ترین بخش کارنامه یینگ یونگ، همکاری نزدیک او با شی جین پینگ در دوران مسئولیت شی در استان ژجیانگ است. این ارتباط نزدیک، او را به یکی از چهره‌های مورد اعتماد رهبری چین تبدیل کرد.

ورود به شانگهای:  یینگ در سال ۲۰۱۳ به شانگهای منتقل شد و پیش از رسیدن به مقام شهرداری، به عنوان معاون دبیر حزب کمونیست در این شهر فعالیت می‌کرد.

• اولویت‌ها و سیاست‌های کلیدی در شانگهای:

• اصلاحات حقوقی و قضایی: با توجه به پیشینه‌اش، یینگ یونگ تلاش کرد تا سیستم قضایی شانگهای را کارآمدتر و شفاف‌تر کند. او بر ایجاد یک محیط حقوقی قابل اعتماد برای کسب‌وکارها تأکید داشت که برای یک مرکز مالی بین‌المللی امری حیاتی است.
• توسعه منطقه آزاد تجاری:در دوران او، منطقه آزاد تجاری شانگهای (Shanghai Free-Trade Zone) گسترش یافت و اصلاحات جدیدی برای تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری در آن به اجرا درآمد.
• راه‌اندازی بورس نوآوری علم و فناوری: (STAR Market)یکی از مهم‌ترین دستاوردهای دوران مدیریت یینگ یونگ، راه‌اندازی موفقیت‌آمیز این بورس در سال ۲۰۱۹ بود. این اقدام که با حمایت مستقیم دولت مرکزی صورت گرفت، جایگاه شانگهای را به عنوان مرکزی برای تأمین مالی شرکت‌های فناوری پیشرفته چین تثبیت کرد.
• مدیریت شهری هوشمند: او بر استفاده از فناوری برای بهبود مدیریت شهری، از کنترل ترافیک گرفته تا مدیریت پسماند، تأکید داشت و پایه‌های بسیاری از پروژه‌های شهر هوشمند شانگهای در دوران او گذاشته شد.

روند تاریخی گسترش شهری شانگهای و درس‌هایی برای شهرداری‌های ایران

مدل برنامه‌ریزی شهری در شانگهای در طول دهه‌های گذشته تحولات عمیقی را تجربه کرده است که هر یک بازتابی از شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی زمان خود بوده است.

تکامل مدل برنامه‌ریزی :

• دوره برنامه‌ریزی منطقی- جامع (دهه ۱۹۵۰ تا ۱۹۸۰):  در این دوره، تحت تأثیر الگوی برنامه‌ریزی متمرکز شوروی، طرح‌های جامع بلندمدتی تهیه می‌شد که بر منطقه‌بندی کاربری‌ها  (Zoning)، توسعه صنعتی و کنترل شدید دولت بر تمام جنبه‌های توسعه شهری تأکید داشت. این رویکرد، خشک، غیرقابل انعطاف و از بالا به پایین بود.
• دوره برنامه‌ریزی استراتژیک (دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰):  با آغاز اصلاحات اقتصادی و توسعه پودونگ، رویکرد برنامه‌ریزی از طرح‌های جامع ایستا به سمت برنامه‌ریزی استراتژیک و پروژه‌محور تغییر جهت داد. در این مدل، بر شناسایی پروژه‌های کلیدی با تأثیرگذاری بالا (مانند مناطق ویژه اقتصادی، مراکز مالی و پروژه‌های بزرگ زیرساختی) تمرکز می‌شد تا رشد اقتصادی سریع را هدایت کند. این رویکرد، انعطاف‌پذیری بیشتری داشت اما گاهی به ناهماهنگی و نابرابری‌های فضایی منجر می‌شد.
• دوره برنامه‌ریزی هماهنگ و پایدار (کنونی):  امروزه، شانگهای به سمت یک مدل برنامه‌ریزی یکپارچه و هماهنگ حرکت می‌کند که به دنبال ایجاد تعادل میان رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی و پایداری زیست‌محیطی است. طرح جامع “شانگهای ۲۰۳۵” نمونه‌ای از این رویکرد است که بر کیفیت زندگی، حفاظت از محیط زیست، توسعه حمل‌ونقل عمومی، حفظ میراث فرهنگی و مشارکت شهروندان تأکید دارد. این مدل، پیچیده‌تر و جامع‌تر از مدل‌های پیشین است

نقاط عطف مدیریت شهری شانگهای:

• تصمیم برای توسعه پودونگ(۱۹۹۰):  این نقطه عطف، شانگهای را از یک شهر صنعتی رو به افول به یک مرکز مالی جهانی تبدیل کرد و مدل جدیدی از توسعه شهری مبتنی بر جذب سرمایه خارجی را به نمایش گذاشت.
• میزبانی اکسپو ۲۰۱۰:  این رویداد به کاتالیزوری برای نوسازی شهری، بهبود زیرساخت‌ها و ارتقای آگاهی عمومی در مورد توسعه پایدار تبدیل شد.
• راه‌اندازی منطقه آزاد تجاری (۲۰۱۳): این اقدام، نقش شانگهای را به عنوان پیشگام اصلاحات اقتصادی و مالی در چین تثبیت کرد.
• تصویب طرح جامع شانگهای ۲۰۳۵:  این طرح نشان‌دهنده بلوغ مدیریت شهری شانگهای و حرکت به سمت توسعه‌ای انسان‌محور، پایدار و با کیفیت است.

درس‌های عملی برای ایران

تجربه شانگهای، با وجود تفاوت‌های سیاسی و فرهنگی، می‌تواند درس‌های ارزشمندی برای مدیریت شهری در ایران ارائه دهد.

۱.  اصلاحات اقتصادی و جذب سرمایه هدفمند:
شانگهای به جای جذب هر نوع سرمایه‌ای، به صورت استراتژیک بر جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در صنایع با فناوری پیشرفته، خدمات مالی و بخش‌های نوآورانه تمرکز کرد. شهرداری‌های ایران می‌توانند با ایجاد مناطق ویژه اقتصادی شهری با مقررات شفاف و مشوق‌های هدفمند، سرمایه‌های داخلی و خارجی را به سمت بخش‌هایی هدایت کنند که مزیت رقابتی ایجاد می‌کند. ایجاد فرصت سرمایه‌گذاری و کاهش بوروکراسی، همانند تجربه شانگهای، حیاتی است.

۲.  برنامه‌ریزی متمرکز اما انعطاف‌پذیر:
موفقیت شانگهای در اجرای پروژه‌های بزرگ، ناشی از وجود یک چشم‌انداز بلندمدت و متمرکز است که توسط تمام نهادها دنبال می‌شود. با این حال، این برنامه‌ریزی متمرکز با انعطاف‌پذیری در سطح محلی همراه است و به پروژه‌ها اجازه می‌دهد خود را با شرایط بازار تطبیق دهند. شهرداری‌های ایران نیازمند تقویت نهادهای برنامه‌ریزی بالادستی (مانند سازمان برنامه و بودجه شهری) برای تدوین طرح‌های جامع الزام‌آور هستند، اما همزمان باید به شهرداری‌های مناطق و بازیگران محلی، اختیارات بیشتری برای اجرای خلاقانه این طرح‌ها بدهند.

۳.  پایداری و شهرنشینی هماهنگ:
شانگهای در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری عظیمی بر گسترش فضای سبز، ساخت “راه‌های سبز” (Greenways) برای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، مدیریت پسماند و کنترل آلودگی هوا انجام داده است. این شهر دریافته است که کیفیت زندگی و محیط زیست، عوامل کلیدی در جذب استعدادها و حفظ رقابت‌پذیری هستند. شهرداری‌های ایران می‌توانند از مدل شانگهای در تخصیص بودجه‌های مشخص به پروژه‌های زیست‌محیطی، ایجاد پارک‌های شهری بزرگ و تدوین مقررات سختگیرانه برای آلاینده‌های صنعتی الگوبرداری کنند.

۴.  توسعه زیرساخت‌ها به عنوان موتور محرک توسعه:
شانگهای ابتدا زیرساخت‌های کلاس جهانی (مترو، فرودگاه، بنادر، شبکه‌های فیبر نوری) را ایجاد کرد و سپس توسعه اقتصادی و شهری بر این بستر شکل گرفت. این رویکرد “زیرساخت-محور”، ریسک سرمایه‌گذاری را برای بخش خصوصی کاهش می‌دهد. شهرداری‌های ایران، به ویژه در توسعه شهرهای جدید و مناطق حاشیه‌ای، باید بر تأمین زیرساخت‌های پایه به عنوان پیش‌شرط هرگونه توسعه مسکونی یا تجاری تأکید کنند. استفاده از مدل‌های تأمین مالی پروژه (Project Finance) و مشارکت عمومی – خصوصی (PPP) می‌تواند در این زمینه راهگشا باشد.

 

نهادهایی با امکان همکاری برای ایران

همکاری با نهادهای پیشرو در شانگهای می‌تواند به انتقال دانش، فناوری و سرمایه به شهرهای ایران کمک کند.

۱.  سازمان همکاری شانگهای
ایران اکنون عضو کامل این سازمان است. این سازمان  به طور فزاینده‌ای بر همکاری‌های اقتصادی، تجاری و فناوری تمرکز دارد. این سازمان می‌تواند پلتفرمی برای تعریف پروژه‌های مشترک در زمینه توسعه شهری پایدار، شهرهای هوشمند و حمل‌ونقل باشد. شهرداری‌های بزرگ ایران می‌توانند از طریق این سازمان، با شانگهای و دیگر شهرهای عضو، در زمینه تبادل تجربیات مدیریتی و اجرای پروژه‌های پایلوت همکاری کنند.

۲.  موسسه چین برای حکمرانی شهری: (CIUG)
این موسسه می‌تواند یک شریک ایده‌آل برای همکاری‌های آکادمیک و تبادل دانش باشد. شهرداری‌های تهران، اصفهان، مشهد و دیگر کلان‌شهرها می‌توانند با انعقاد تفاهم‌نامه با  CIUG، دوره‌های آموزشی مشترکی برای مدیران و کارشناسان شهری برگزار کنند، پروژه‌های تحقیقاتی مشترکی در مورد چالش‌های شهری (مانند ترافیک، آلودگی هوا، مدیریت پسماند) تعریف کرده و از مشاوره‌های تخصصی این موسسه بهره‌مند شوند.

۳.  کمیسیون توسعه و اصلاحات شانگهای:
این کمیسیون می‌تواند در زمینه جذب سرمایه‌گذاری و فناوری‌های پیشرفته، شریک مهمی برای ایران باشد. با توجه به تمرکز این نهاد بر اقتصاد سبز و صنایع نوآورانه، فرصت‌های همکاری در زمینه‌هایی مانند انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری‌های مدیریت آب و فاضلاب، و توسعه زیرساخت‌های دیجیتال وجود دارد. شرکت‌های چینی که تحت نظارت این کمیسیون فعالیت می‌کنند، می‌توانند شرکای بالقوه‌ای برای پروژه‌های بزرگ زیرساختی در ایران باشند.

همکاری‌های کشورهای عربی با شهرداری شانگهای

شانگهای به عنوان یک مرکز مالی و تجاری جهانی، روابط گسترده‌ای با کشورهای مختلف، از جمله کشورهای عربی، برقرار کرده است. این همکاری‌ها عمدتاً بر جنبه‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری و تجاری متمرکز است.

دبی به عنوان نمونه ویژه:

رابطه شانگهای با دبی نمونه‌ای برجسته از این همکاری‌هاست. هر دو شهر به دنبال تبدیل شدن به هاب‌های اصلی در مناطق خود هستند و شباهت‌های زیادی در مدل توسعه خود (تمرکز بر تجارت، لجستیک، خدمات مالی و گردشگری) دارند.

• سرمایه‌گذاری متقابل: شرکت‌های بزرگ اماراتی مانند اعمار (Emaar) و بنادر دبی جهانی (DP World) سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در شانگهای انجام داده‌اند.  DP World در مدیریت و بهره‌برداری از پایانه‌های کانتینری در بندر شانگهای مشارکت دارد. در مقابل، شرکت‌های چینی نیز در پروژه‌های زیرساختی و فناوری در دبی فعال هستند.
• شهرهای هوشمند: موسسه برنامه‌ریزی و طراحی شهری شانگهای (SUPDRI) و موسسه چین برای حکمرانی شهری (CIUG) در پروژه‌های تحقیقاتی و مشاوره‌ای با کشورهای عربی، به‌ویژه امارات و عربستان، همکاری می‌کنند. این همکاری‌ها بر انتقال فناوری‌های شهر هوشمند، مانند سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند و مدیریت پسماند، متمرکز است. به‌عنوان مثال، دبی از مدل مدیریت شهری شانگهای برای توسعه پروژه‌های شهر هوشمند خود الگوبرداری کرده است.
• همکاری‌های بورسی: بورس طلای شانگهای (Shanghai Gold Exchange) و بورس طلا و کالای دبی (Dubai Gold and Commodities Exchange) همکاری‌های استراتژیکی برای تسهیل تجارت طلا میان دو منطقه برقرار کرده‌اند.
• تبادل دانش در زمینه مناطق آزاد: دبی و شانگهای هر دو تجربیات موفقی در زمینه ایجاد و مدیریت مناطق آزاد تجاری و اقتصادی دارند. این دو شهر به طور منظم به تبادل دانش و تجربیات در این زمینه می‌پردازند تا بهترین شیوه‌ها را به اشتراک بگذارند.
• گردشگری و حمل‌ونقل هوایی: به‌دلیل وجود پروازهای مستقیم و متعدد میان دو شهر، همکاری‌های گسترده‌ای در زمینه گردشگری و لجستیک هوایی شکل گرفته است که به تقویت روابط تجاری و فرهنگی کمک می‌کند.
• علاوه بر امارات، کشورهای دیگری مانند عربستان سعودی و قطر نیز به دنبال تقویت روابط اقتصادی با شانگهای هستند، به ویژه در زمینه‌های سرمایه‌گذاری در بخش فناوری، انرژی‌های نو و زیرساخت‌ها. این همکاری‌ها نشان می‌دهد که مدل توسعه شانگهای و نهادهای اقتصادی آن، برای کشورهایی که به دنبال تنوع‌بخشی به اقتصاد خود و جذب سرمایه‌گذاری هستند، جذابیت بالایی دارد. عربستان سعودی در چارچوب چشم‌انداز 2030 و به‌عنوان شریک گفت‌وگوی SCO ، روابط رو به رشدی با شهرداری شانگهای دارد. کمیسیون توسعه و اصلاحات شهرداری در مذاکرات مربوط به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیرساختی و فناوری‌های سبز با شرکت‌های سعودی مشارکت داشته است. به‌عنوان مثال، در سال 2022، شرکت‌های چینی تحت نظارت این کمیسیون در پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر در عربستان سرمایه‌گذاری کردند، که بخشی از آن به تبادل فناوری با شانگهای مرتبط است.

برنامه‌های آینده توسعه شهری شانگهای

شانگهای، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین کلان‌شهرهای جهان و مرکز اقتصادی چین، برنامه‌های توسعه شهری خود را بر اساس چشم‌اندازهای بلندمدت تدوین کرده است. این برنامه‌ها عمدتاً بر پایه طرح جامع شهری شانگهای (Shanghai Master Plan)  برای سال‌های 2017 تا 2035 بنا شده‌اند، که هدف اصلی آن تبدیل شانگهای به یک “شهر عالی جهانی ” (Excellent Global City) است. تمرکز اصلی این دورنما بر پایداری، نوآوری، مدیریت جمعیت و ادغام فناوری‌های دیجیتال است. این برنامه‌ها توسط دولت مرکزی چین هدایت می‌شوند و نهادهایی مانند کمیسیون توسعه و اصلاحات شهرداری شانگهای و اداره برنامه‌ریزی و منابع طبیعی (Shanghai Municipal Bureau of Planning and Natural Resources)  مسئولیت اجرا را بر عهده دارند.

1. طرح جامع شهری شانگهای 2017-2035: پایه و اساس توسعه آینده

طرح جامع 2035، که در سال 2017 تصویب شد، چارچوب اصلی توسعه شهری شانگهای را تا سال 2035 تعریف می‌کند. این طرح بر اساس اصول مردم‌محور (people-oriented) تدوین شده و هدف آن ایجاد تعادل بین رشد اقتصادی، کیفیت زندگی و حفاظت از محیط زیست است.

• اهداف کلیدی:
  • مدیریت جمعیت و گسترش شهری:  جمعیت شانگهای تا سال 2035 به حداکثر 25 میلیون نفر محدود خواهد شد (از حدود 24.3 میلیون در سال 2017). مرز شهری به 2800 کیلومتر مربع محدود شده تا از گسترش بی‌رویه جلوگیری شود و 2433 کیلومتر مربع برای حفاظت طبیعی اختصاص یابد.
  • پایداری زیست‌محیطی:  کاهش انتشار کربن و مصرف انرژی به ازای هر واحد تولید ناخالص داخلی (GDP)، مقابله با افزایش سطح دریا  و کاهش اثرات جزیره گرمایی شهری تا سال 2035،  همچنین حداقل 60% از انرژی از منابع تجدیدپذیر تأمین شود و فضای سبز شهری افزایش یابد.
  • نوآوری و اقتصاد:  تبدیل شانگهای به هاب جهانی علم، فناوری و نوآوری. توسعه مناطق مانند پودونگ به عنوان مرکز مالی و فناوری، با تمرکز بر هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی، و نیمه‌هادی‌ها. طبق این سند تا سال  2035 بایست بیش از 200 کارخانه هوشمند و 50 بیمارستان دیجیتال ساخته شود.
  • حمل‌ونقل و زیرساخت:  گسترش شبکه مترو به بیش از 1000 کیلومتر، کاهش زمان رفت‌وآمد به کمتر از 45 دقیقه در داخل شهر و توسعه حمل‌ونقل سبز (مانند وسایل نقلیه الکتریکی). پروژه‌های کلیدی شامل ایستگاه راه‌آهن غرب شانگهای (Shanghai West Railway Station) است که به عنوان دروازه جدید چین عمل خواهد کرد.
  • مسکن و کیفیت زندگی:  نوسازی بافت‌های فرسوده، افزایش مسکن مقرون‌به‌صرفه و توسعه فضاهای عمومی و همچنین  افزایش تعداد گالری‌های هنری، پارک‌ها و مراکز فرهنگی برای بهبود کیفیت زندگی.

2. به‌روزرسانی‌های سال 2025: برنامه‌های اقدام کوتاه‌مدت

سال 2025 آخرین سال برنامه پنج‌ساله چهاردهم چین (2021-2025) است و شانگهای برنامه‌های اقدام خاصی برای تسریع توسعه تدوین کرده است. این به‌روزرسانی‌ها بر اساس هدایت شی جین‌پینگ (Xi Jinping) و تمرکز بر اقتصاد سبز و دیجیتال تأکید دارند.

• برنامه اقدام 2025 برای شهرهای جدید  (New Cities): تمرکز بر توسعه پنج منطقه جدید (مانند جیادینگ، کینگپو، و فنگشیان) با 186 پروژه عمده در پنج دسته: صنایع علم و فناوری (66 پروژه)، رفاه اجتماعی، زیرساخت و پایداری. این برنامه‌ها شامل ساخت شهرهای هوشمند و کاهش انتشار کربن است.
  • انرژی و محیط زیست :  کاهش مصرف انرژی و انتشار CO2 به ازای  GDP، با هدف بیش از 50% انرژی از باد و خورشید تا سال 2035 و پروژه‌های زهکشی شهری  (Shanghai Urban Drainage Masterplan)  تا سال 2030 در 285 منطقه اجرا می‌شود.
  • همکاری منطقه‌ای:  ادغام با استان‌های اطراف (جیانگسو، ژجیانگ، آنهویی) برای ایجاد یک خوشه شهری جهانی، با تمرکز بر حمل‌ونقل مشترک و حفاظت محیطی.

این به‌روزرسانی‌ها نشان‌دهنده تمرکز بر رشد پایدار پس از همه‌گیری کووید-19 و رقابت جهانی است.

3.  چشم‌اندازهای بلندمدت تا 2040 و فراتر از آن

هرچند طرح اصلی تا 2035 است ولی برنامه‌های 2040 بر اساس مدل‌های شبیه‌سازی و چشم‌اندازهای ملی گسترش یافته‌اند. این برنامه‌ها بر بازسازی شهری (reurbanization) و ادغام فناوری تمرکز دارند.

• رشد زمین شهری:  تا سال 2040،  شهری به حدود 1190-1434 کیلومتر مربع افزایش یابد (بسته به سناریوهای تاریخی یا پایدار)، با تمرکز بر مناطق جدید مانند لوجیاژویی (Lujiazui) برای بازسازی کلان شهری.
  • اقتصاد و نوآوری:  تبدیل به مرکز مالی، تجاری، و علمی جهانی، با رقابت با شهرهایی مانند نیویورک و لندن. افزایش جمعیت به 25 میلیون، با تمرکز بر صنایع سبز و هوشمند.
  • پایداری و کیفیت زندگی:  کاهش آلودگی، افزایش فضای سبز و بهبود فضاهای عمومی. بازسازی کلی شهر (Overall Redevelopment) تا 2040، با تمرکز بر بهبود کیفی زندگی انسانی.
  • جمعیت‌شناسی و چالش‌ها:  با پیری جمعیت، برنامه‌هایی برای شهرنشینی هوشمند تا 2040، شامل استفاده از فناوری برای کاهش مصرف انرژی و بهبود زندگی سالمندان.

مدل مفهومی چشم انداز شانگهای

نتیجه‌گیری

شانگهای نمونه‌ای موفق از یک کلان‌شهر است که توانسته با تکیه بر نهادهای کارآمد، رهبران آینده‌نگر و یک مدل برنامه‌ریزی منسجم، رشد اقتصادی سریع را با توسعه شهری هماهنگ کند. ساختار حکمرانی این شهر، که در آن نهادهای تخصصی با وظایف مشخص و در هماهنگی کامل با یکدیگر و با سیاست‌های ملی عمل می‌کنند، کلید اصلی موفقیت آن بوده است. از کمیسیون توسعه و اصلاحات که موتور اقتصادی شهر است تا اداره برنامه‌ریزی که کالبد فیزیکی آن را شکل می‌دهد، و موسسات تحقیقاتی که دانش و نوآوری را به چرخه سیاست‌گذاری تزریق می‌کنند، همگی اجزای یک ماشین توسعه یکپارچه هستند.

تجربه شانگهای الگویی موفق از مدیریت شهری است که نشان می‌دهد چگونه یک کلان‌شهر می‌تواند با تکیه بر همگرایی نهادی، رهبری استراتژیک و برنامه‌ریزی یکپارچه، رشد سریع اقتصادی را با توسعه‌ای پایدار و انسان‌محور تلفیق کند. این شهر فراتر از یک موتور اقتصادی، یک آزمایشگاه حکمرانی است که توانسته چالش‌های پیچیده شهرنشینی مدرن را با اتکا به نوآوری و همکاری حل کند.

برای ایران، این الگو فراتر از کپی‌برداری صرف، درس‌های بنیادینی در خود دارد. درس‌هایی که بر ضرورت یکپارچه‌سازی در برنامه‌ریزی، اولویت‌دهی به زیرساخت‌ها به عنوان موتور توسعه و جذب هدفمند سرمایه‌ها به جای رشد بی‌رویه تأکید می‌کنند. شانگهای نشان می‌دهد که آینده شهرها در رقابت‌پذیری بر پایه کیفیت زندگی، پایداری زیست‌محیطی و اقتصاد دانش‌بنیان نهفته است.

با توجه به عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای، فرصت‌های بی‌نظیری برای انتقال این دانش و تجربه به شهرهای ایران فراهم شده است. همکاری با نهادهای پیشرو شانگهای، به‌ویژه در حوزه‌های شهرهای هوشمند، انرژی‌های تجدیدپذیر و تأمین مالی پروژه‌های شهری، می‌تواند به شهرهای ایران در عبور از چالش‌های فعلی و ترسیم مسیری برای توسعه پایدار در قرن بیست و یکم یاری رساند. در نهایت، الگوی شانگهای تأکید می‌کند که مدیریت شهری مؤثر، کلید تحول ملی و منطقه‌ای است.

برای شهرداری‌های ایران، مطالعه تجربه شانگهای نه به قصد کپی‌برداری، بلکه برای الگوبرداری از اصول بنیادین آن ارزشمند است. اصولی مانند: یکپارچگی در برنامه‌ریزی، جذب سرمایه هدفمند، اولویت دادن به زیرساخت‌ها، و حرکت به سمت توسعه پایدار و انسان‌محور. همکاری‌های بین‌المللی با نهادهای پیشروی شانگهای، چه از طریق پلتفرم‌های چندجانبه مانند سازمان همکاری شانگهای و چه از طریق روابط دوجانبه، می‌تواند مسیر انتقال این دانش و تجربه را هموارتر سازد و به شهرهای ایران در مواجهه با چالش‌های پیچیده شهرنشینی در قرن بیست و یکم یاری رساند.

منابع

1. China and Maritime Europe, 1500–1800: Trade, Settlement, Diplomacy, and Missions
2. Champions Day : The End of Old Shanghai by James Carter(Author, St. Joseph’s University)
3. https://ciug.sjtu.edu.cn/En/FacultyDetail
4. https://www.economist.com/asia/2003/03/06/what-he-did-and-left-undone
5. https://www.bie-paris.org/site/fr/2010-shanghai
6. https://www.csis.org/blogs/trustee-china-hand/two-years-how-does-star-market-measure
7. “Politics of Shanghai”. South China Morning ost. China. Retrieved August 12, 2013.
8. https://journals.openedition.org/chinaperspectives/pdf/4731
9. https://www.academia.edu/10401785/Urban_Planning_of_Shanghai_the_21st_Century_City
10. https://www.mofa.gov.ae/en/mediahub/news/2023/5/6/06-05-2023-uae
11. https://www.middleeastbriefing.com/news/the-uae-joins-the-shanghai-cooperation-organisation-as-a-dialogue-partner/
12. https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-689
13. https://en.planning.org.cn/special/ccpr/book_view?id=10035
14. https://journals.openedition.org/chinaperspectives/7225?lang=en
15. https://rshp.com/projects/masterplanning/shanghai-masterplan/
16. https://unhabitat.org/shanghai-manual-a-guide-for-sustainable-urban-development-in-the-21st-century-2024-annual-report